Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Iliada - pieśń o gniewie  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Narracja płynie więc nie zawsze wartko, czasem kunsztownie opóźniana, zaznaczona napięciem i zwalnianiem napięcia, ale się nie zatrzymuje. Stąd, z takiego traktowania epickiej opowieści, pochodzi zaobserwowane przez badaczy charakterystyczne zjawisko: Poeta nie przedstawia czynności współczesnych, ale je traktuje osobno - wyczerpawszy przedstawienie jednej akcji, przechodzi do opisywania innej, choćby przebiegała już w czasie trwania tej pierwszej. Stąd wynika tak chwalona dokładność plastycznego opisu; np. kiedy heros Homerowy przygotowuje się do walki i przywdziewa zbroję, możemy jeden po drugim obserwować wykonywane przezeń ruchy, sztuka po sztuce obejrzeć opisane dokładnie części uzbrojenia, a nieraz też wysłuchać ich historii.

Dokładność opisu miewa skutki uboczne. Z jednej strony wywołuje napięcie uwagi zaciekawionego słuchacza przez retardację - opóźnienie opowiedzenia faktu, który ma się za chwilę zdarzyć, którego się spodziewamy (np. strzału Pandara, IV 88-140). Z drugiej, jakby obawiając się, że napięcie nie pozwoli skupić uwagi słuchacza na barwnym i bogatym w szczegóły opowiadaniu, Poeta rozładowuje je uprzedzeniem wyniku, zakomunikowaniem przyszłego wydarzenia, zapowiedzią. Zapowiedzi tego typu stanowią charakterystyczne spoiwo Iliady łączące elementy akcji, co więcej - jakby ją uzupełniające istotnymi szczegółami już poza akcję poematu wychodzącymi, np. znamienna, w kilku różnych miejscach wygłoszona zapowiedź przyszłego przedwczesnego zgonu Achillesa: z ust matki, Tetydy (I 417), przez cudem mową obdarzonego konia bohatera, Ksantosa (XIX 409), przez samego Achillesa (XXI 110) i wreszcie z ust konającego Hektora (XXII 359n.); podobnie i zapowiedź upadku Troi raz w ustach Agamemnona (IV 164), potem o wiele dramatyczniej, choć tymi samymi słowami, w ustach żegnającego się z Andromachą i synem Hektora (VI 448).

Obiektywne przedstawianie opisywanej rzeczywistości jako założenie, ukrycie postaci twórcy poza dziełem, nie oznacza bynajmniej obojętnego stosunku wobec opowiadanych faktów, przeciwnie, zakłada sąd Poety o ludziach i wydarzeniach, w których biorą udział. Sąd ten - postawę moralną wyższą niż obyczaje bohaterów, a pewnie i słuchaczy - twórca pragnie przekazać i narzucić odbiorcom poematu. Co się tyczy nastrojów, wychwytujemy je najwyraźniej we wspomnianych już porównaniach, ale są też inne momenty, kiedy Poeta jakby się wychylał spoza narracji - nie ma dla nas twarzy, ale daje poznać swoje myśli, czasem naiwne, kiedy jako głupca zakwalifikuje kogoś, kto dokonał niekorzystnej zamiany (jak Glaukos wymieniający złotą zbroję na spiżową Diomedesa w pieśni VI 234nn.), lub kogoś, kto nie przewidywał skutków swojego postępowania, czasem wzruszające, gdy zwraca się wprost do postaci, z którą sympatyzuje, w tak nielicującej z normalną formą opowieści drugiej osobie.

Nasycenie eposu dialogami i monologami postaci, wprowadzanymi co prawda przez tradycyjne jednowierszowe formuły, może stanowić czysto formalne przejście do dialogu dramatycznego. Jak to trafnie zauważył polski badacz, Ryszard Gansiniec, podobnie jak w późniejszym, ale jeszcze nie będącym u szczytu rozwoju dramacie greckim, dialogiem Homerowym rządzi swoiste prawo "dwu osób na scenie", nie ma mowy o wieloosobowym gwarze nawet wśród gwaru bitwy. Jednakże rozdzielenie kwestii między osoby mówiące to jeszcze nie dramatyzm. Z dramatycznością, we właściwym tego słowa znaczeniu, kompozycyjną spotykamy się jednak także w Iliadzie, i to w szczytowej partii poematu, w opowieści o walce Achillesa i Hektora w pieśni XXII, niemal geometrycznie wyważonej, rozpoczętej prośbami rodziców błagających Hektora, aby się schronił za mury miasta, zakończonej lamentami Priama, Hekaby i Andromachy widzących zwłoki bohatera włóczone wokół Troi, jak przy końcu tragedii. Dramatyczną strukturę mają także wydarzenia między tym początkiem i końcem: rozważania Hektora nad tym, co czynić, nagły napad lęku i ucieczka przed Achillesem, wkomponowana tu scena ważenia losów obu bohaterów przez Dzeusa, perypetia - zwrot akcji wywołany podstępem Ateny, i katastrofa - śmierć Trojanina i pohańbienie jego zwłok. To już wyrafinowany kunszt poetycki - od Homera i na Homerze będzie się uczyć literatura późniejsza.

Epos Homerowy rządzi się pewnymi konwencjami, życiowo nieprawdopodobnymi, użytecznymi jednak dla celów opowiadania epickiego, w literaturze późniejszej nieraz zarzucanymi w imię logiki. Twórca myśli i pamięta przede wszystkim o odbiorcy, stąd też uważa fakty zakomunikowane słuchaczowi (bądź odautorsko, bądź ustami postaci eposu) za wiadome także i innym, choćby nawet nie było możliwe, żeby postaci owe o tych faktach mogły się dowiedzieć, a w każdym razie sytuacja taka nie wynika z poprzedzającej narracji. Umowne jest też podawanie pozornych lub chwilowych uzasadnień sytuacji lub postępowania postaci, pośpieszne, niezbyt logiczne, ale prowadzące do zamierzonego przez Poetę celu. Tak np. umotywowanie jednej z najpiękniejszych scen Iliady, pożegnania Hektora z Andromachą, jest właściwie niewystarczające i nieprzekonujące - wymaga wycofania najaktywniejszego z bohaterów trojańskich z pola bitwy w chwili, kiedy jest tam najpotrzebniejszy, dla funkcji, którą mógłby spełnić ktokolwiek inny, ale... daje możliwość ukazania Hektora w zetknięciu z matką, bratem, Heleną i wreszcie żoną i dzieckiem.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach