Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Iliada - pieśń o gniewie  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Dar obserwacji Poety pozwala mu kreślić obrazy wierne rzeczywistości w jej cechach najistotniejszych; opisy przyrody, przedmiotów, przedstawienia scen z życia, charakterystyki bohaterów ukazane są w rozwoju, w reakcjach psychologicznych. Poeta wchłania świat zewnętrzny, odbiera go zmysłowo, ale wrażenia potrafi uszeregować, nie gubi się w nieważnych szczegółach, wybierając w narracji cechy istotne i typowe przedmiotu, zjawiska, człowieka. Jest w Iliadzie około ćwierć tysiąca opisów nagłej śmierci ginących w walce wojowników i żaden z nich się nie powtarza, a wszystkie niemal znajdą fachowe uznanie lekarza, wszystkie są autentyczne. Kiedy w pieśni II udziela Poeta głosu karykaturalnej postaci demagoga Tersytesa, słowa, które mu wkłada w usta, są typowe dla takiego człowieka w takiej sytuacji, choć postać jest wyraźnie przerysowana i łączy wszelką szpetotę fizyczną i duchową.

Może właśnie taka karykatura pozwoli zrozumieć cechę na pozór przeciwną realizmowi, mianowicie idealizację. Postaci poematu, herosowie, są wyolbrzymione w perspektywie, większe niż ludzie zwyczajni w dobrem czy złem, potężniejsze. Cechą tej poezji jest podniosłość, więc jej realizm nie przechodzi w zwykły naturalizm, nie paprze się w brudzie życia, jest nastrojony na wysoki ton. Tę właściwość poezji epickiej Czytelnik polski zrozumie najlepiej, przypominając sobie obraz społeczności szlacheckiej Pana Tadeusza, gdzie grupa przeciętnej skądinąd szlachty powiatu nowogródzkiego zostaje wraz ze swymi powszednimi, a nie zawsze pięknymi, sprawami i procederami podniesiona i uświęcona przez poezję. Epos jest obrazem życia pełnego sił, rzeczywistości uszlachetnionej i powiększonej nawet tam, gdzie na to nie zasługuje.

Obok powiększonych ludzi występują w Iliadzie jakby pomniejszeni czy może mniejsi bogowie; świat ludzki pozostaje w stałej zależności od świata boskiego, oba są zresztą do siebie zupełnie podobne "ustrojem", gradacją postaci, charakterami. Bogowie są więksi i silniejsi, nieśmiertelni, obdarzeni cudowną właściwością pojawiania się, gdzie zechcą i w jakiej zechcą postaci, ale wrażliwi na ból i rany. Agamemnonem boskiego zgromadzenia, jednak o władzy wyższej, jest Dzeus, potężniejszy od wszystkich innych. Nad bogami jest Przeznaczenie (Mojra), które działa poprzez nich i jest wyrazem niezmiennego porządku świata. Myśli Dzeusa są prawie zawsze identyczne z Mojrą i stąd jego wielkość, a czasem niemal zamienne traktowanie Dzeusa i Przeznaczenia. Bogowie rządzą światem, stąd motywuje się wydarzenia wolą bogów, ale epos nie poprzestaje na tej motywacji, daje sytuacjom z zasady drugie, "ludzkie" uzasadnienie.

Bóstwa Homerowej Iliady nie są jeszcze siłami moralnymi, nie reprezentują poziomu etycznego wyższego niż ludzie - ten etap nastąpi dopiero po Homerze. Bogowie są ponad ludźmi, ale nie ma wyraźnej granicy dwu przenikających się wzajemnie światów: Achilles jest synem śmiertelnika i bogini, ludzie mogą walczyć z bogami, Diomedes rani Afrodytę. Realny świat Homerowy także może być cudowny (choć dużo tu mniej cudowności niż w epice innych ludów, np. indyjskiej): bohatera osłania chmurą i unosi z pola walki bogini, rzeka-bóg przemawia, a nawet koń może wygłosić ponurą przepowiednię. Cudowność poematów Homerowych uznano później za literackie założenie i uczyniono z niej konwencję, ale nigdy już po Homerze nie udało się nadnaturalności uczynić tak naturalną.

Może już dosyć tej charakterystyki Homerowego kunsztu, pozostawmy Czytelnikowi przyjemność własnej obserwacji i - miejmy nadzieję - rozsmakowania się w tej epice.

Wypada jednak dla polskiego Czytelnika dorzucić trochę uwag o niezwykłej dlań formie wiersza epopei, zwłaszcza że przekład Kazimiery Jeżewskiej stara się tę formę, na tyle, na ile to możliwe w polszczyźnie, naśladować. Wierszem eposu Homerowego jest heksametr daktyliczny, najstarszy i najpowszechniej używany wiersz starożytności, a z eposem bohaterskim tak od czasów Homera zrośnięty, że nazywany po prostu wierszem heroicznym (versus heroicus). Zasada wiersza greckiego jest inna niż wielu późniejszych systemów wierszowych. Polega ona na charakterystycznym rytmie wynikającym z silnego wymawiania (iktowania) niektórych zgłosek wchodzących w skład zespołów sylab nazywanych stopami i składających się z ustalonej dla każdego rodzaju stóp jednostek metrycznych. Język grecki odróżniał zgłoski długie i krótkie, przy czym umownie jedna długa odpowiadała dwu krótkim. Najmniejsza miara daktyliczna składała się z jednej stopy, którą był albo daktyl, tj. długa i dwie krótkie, albo zamiennie spondej, tj. dwie długie. Przycisk padał zawsze na pierwszą długą. Heksametr (co znaczy "sześcio-miar" od gr. héx - 'sześć' i métron - 'miara') składał się z sześciu takich stóp, przy czym długość ostatniej stopy była obojętna, na końcu wiersza występował więc albo spondej, albo trochej (długa + krótka). Tak więc np. pierwszy wiersz Iliady (cytowany na samym początku) zawiera kolejno dwa daktyle, dwa spondeje, daktyl i trochej. Mamy więc wiersz uwarunkowany sześciu przyciskami, lecz bynajmniej nie monotonny, bo istnieją 32 możliwe formy heksametru, w zależności od stosunku i kolejności występujących w nim stóp, daktylów i spondejów, oraz kilku rodzajów średniówek (cezur), a długość wersu waha się od 12 do 17 sylab.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach