Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Itaka  



[1]  [2]  [3]  [4] 
Znaleziska z epoki mykeńskiej obaliły opinie sceptyków, dowodząc, że nie tylko w czasach Odyseusza, lecz już w III tysiącleciu p.n.e. Itaka musiała być dobrze prosperującym państwem. Potwierdziły to między innymi ślady budynków i murów odkryte w północnej części wyspy, na wzgórzu Hermesa, zwanym dziś Pilikata, niedaleko miejscowości Stawros. Najprawdopodobniej tu właśnie znajdowała się stolica Odyseusza, stąd król Itaki wyruszał pod Troję na czele niewielkiej floty złożonej z dwunastu okrętów i tu pod jego nieobecność zalotnicy Penelopy przejadali jego majątek, nie chcąc usunąć się z pałacu.

Począwszy od roku 1930 przez osiem lat prowadził w tym rejonie prace wykopaliskowe W. Heurtley, zastępca kierownika Angielskiej Szkoły Archeologicznej w Atenach. Jego asystentką była miss Sylvia Benton. Oni to właśnie odkryli mur mykeński na wzgórzu Hermesa, mykeńską ceramikę oraz ślady osady datowanej na okres 2500-2000 p.n.e.

W roku 1868 mieszkaniec wyspy, niejaki Loizos, znalazł w grocie nad zatoką Polis cenne przedmioty i złote monety, które sprzedał nielegalnie handlarzom starożytności. Wydarzenie to zwróciło uwagę badaczy na samą grotę, która odtąd zaczęła być nazywana grotą Loizosa - zaszczyt niezupełnie zasłużony. Na jej związek z Odyseuszem wskazywać mogło już samo jej położenie nad zatoką stanowiącą naturalny port wspomnianej osady z epoki mykeńskiej, znajdującej się niedaleko Stawros. Znaleziska Loizosa, choć przepadły wywiezione z wyspy, wskazywały, że grota była znana już w starożytności. Badania przeprowadzone przez Anglików nie tylko potwierdziły te wnioski, lecz także dostarczyły niezmiernie ciekawych świadectw o życiu dawnych mieszkańców Itaki.

Okazało się, że grota była miejscem kultu różnych bóstw od czasów przedmykeńskich aż do I wieku naszej ery. Imiona Artemidy, Ateny, Hery i Nimf wyryte były na znalezionych w niej fragmentach ceramiki i kamieniach. Były to na ogół przedmioty ofiarowane przez żeglarzy przemierzających wąską cieśninę dzielącą Itakę od Kefallenii. Zachował się kawałek cegły z łacińskim napisem mówiącym, że rzymski sprzedawca perfum o greckim imieniu Epafroditus odwiedził grotę w roku 35 p.n.e. Poza ceramiką odkryto fragmenty broni z miedzi i żelaza oraz statuetkę z kości słoniowej przedstawiającą człowieka przewiązanego miedzianym drutem. Nietrudno zgadnąć, że uczonym, mającym stale w pamięci opowieść Homera, przyszło na myśl, iż jest to przedstawienie Odysa przywiązanego do masztu własnego statku i słuchającego śpiewu Syren. Co więcej, w grocie odkryto dwanaście miedzianych trójnogów nasuwających skojarzenie z darami, jakie ofiarowali Odysowi Feakowie, przywiózłszy go po latach tułaczki na rodzinną wyspę. Pochodzą one z wieków IX-VIII p. n. e. i niewykluczone, że ich twórca był współczesnym Homera. Najważniejszym jednak znaleziskiem okazał się skromny kawałek kobiecej maski wykonanej z gliny, a pochodzącej z II wieku p.n.e., a więc z czasów o tysiąc lat późniejszych od wojny trojańskiej. Na masce tej wyryte były słowa EUCHEN ODYSSEI, oznaczające, że przedmiot ten ofiarowany został Odysowi. Grota zatem przez wszystkie wieki, jakie upłynęły od czasu wydarzeń opisanych przez Homera aż po czasy rzymskie, była również miejscem kultu Odyseusza jako herosa. Wskazuje to wyraźnie już nie tylko na to, że obecna Itaka jest tą samą wyspą, o której pisał Homer, ale także i na to, że i sam Odyseusz nie był postacią powstałą jedynie w fantazji Poety, skoro już niedługo po swej śmierci otaczany był w ojczyźnie religijną czcią.

Odkrycia te rzuciły też nowe światło na problem identyfikacji owej groty, do której przeniósł dary Feaków Odyseusz pozostawiony przez nich na brzegu Itaki. Jak już wspomniano, grota Nimf wznosząca się wysoko nad zatoką Deksia w południowej części wyspy, będąca dotąd najpoważniejszą kandydatką do miana groty opisanej przez Homera, leży zbyt daleko od morza, aby - przy założeniu realizmu Homerowego opisu - Odyseusz mógł szybko i niepostrzeżenie przenieść do niej bogate dary Feaków. Co innego grota Loizosa, znajdująca się pośród skał opadających stromo ku wodom zatoki Polis, a więc położona nad samym morzem. Musiała być przecież jakaś ważna przyczyna, dla której późniejsi mieszkańcy Itaki czcili swego bohatera właśnie w tym miejscu lub - mówiąc inaczej - dla której Homer uczynił ten właśnie zakątek wyspy miejscem akcji sceny namalowanej w Odysei. Związek groty z postacią Odyseusza jest już w każdym razie niepodważalny, za wspomnianą identyfikacją przemawia zaś również fakt, że grota Loizosa położona jest na północnym krańcu wyspy - najbliższym z punktu widzenia Feaków, których ojczyzną była, jak się uważa, dzisiejsza wyspa Korfu, położona na północ od Itaki.

W roku 1931 Heurtley i Benton rozpoczęli wykopaliska w rejonie góry Aetos, gdzie znaleźli fundamenty dużej świątyni poświęconej prawdopodobnie Apollonowi, ceramikę i inne przedmioty z epoki mykeńskiej oraz ślady murów z epoki hellenistycznej, a także bite na Itace w IV i III wieku p.n.e. monety (z napisem ITHA lub ITHAKON), na których znajdował się wizerunek Odysa w charakterystycznej stożkowej czapce.

Dziś nikt już nie podważa identyczności Itaki z wyspą opisaną przez Homera. Zbieżności jest zbyt wiele: mykeńska osada (miasto Odysa) w okolicy Stawros i ślady pałacu na pobliskim wzgórzu Pilikata - miejsce to zgadza się z opisem Homera, leży istotnie między trzema wzgórzami (Neriton, Eksogi i Marmakas) i widać stąd "trzy morza" (na północy zatokę Afales, na wschodzie zatokę Frikes i wąską cieśninę oddzielającą Itakę od Kefallenii na zachodzie); znajdująca się opodal grota, będąca przez 25 wieków miejscem kultu - w tym niewątpliwie kultu Odyseusza; potwierdzona już dziś obecność ludzi na górze Aetos od XIII wieku p.n.e., a więc od czasów wojny trojańskiej. Góra Neriton do dziś nosi Homerową nazwę. Góra Neion to najprawdopodobniej góra Eksogi. Cembrowaną krynicę zbudowaną przez Itakosa, Neritosa i Poliktora identyfikuje się z miejscem pod dzielnicą Kalybia na wprost Stawros, gdzie woda z fontanny miała spadać z wysokości 5 metrów. Źródło Melanydros znajduje się 700 metrów na zachód od Pilikaty. Port z czasów Odysa, zwany Reitron, to dzisiejsza zatoka Frikes. Chata Eumajosa znajdowała się najprawdopodobniej blisko portu Andri (tam zapewne przybył powracający z Pylos Telemach), na żyznej równinie Marathias na południu Itaki, gdzie i dziś hoduje się kozy i bydło. Tam też umiejscawia się Kruczą Skałę i źródło Aretuzy. Bije ono i dziś - jak za czasów Odyseusza. Aby docenić niezwykłość tego faktu, wystarczy porównać ponad trzy tysiąclecia trwania tego źródła z losem groty Loizosa, która już nie istnieje, choć oglądało ją jeszcze nasze pokolenie. Jedno z trzęsień ziemi, które tyle razy w ciągu dziejów nawiedzały Itakę, zamknęło ją dla nas na zawsze.

- Tam już nic nie ma. Nie warto tam iść - tłumaczył mi miejscowy taksówkarz, poproszony o wskazanie drogi do groty, nie rozumiejąc najwyraźniej chęci oglądania miejsc, gdzie nie ma już tego, co kiedyś było, a dziś już nie istnieje.

Stawros, położone na wysokości 110 metrów nad poziomem zatoki Polis, jest niewielką mieściną, której ludność nie przekracza trzystu osób. Jej centrum stanowi niewielki skwerek, gdzie w cieniu kilku drzew ustawiono postument z popiersiem słynnego na cały świat króla Itaki. Na cokole wyryto te same słowa, które ponad dwa tysiące lat temu nieznana ręka wyryła na glinianej masce złożonej w grocie, gdzie czczono herosa wyspy: EUCHEN ODYSSEI.

[1]  [2]  [3]  [4] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach