Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > O wojnie domowej Cezara  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Pamiętniki o wojnie galijskiej dzielą się na siedem ksiąg, każda obejmuje dzieje jednego roku. To nasunęło przypuszczenie, że pisał je jako sprawozdania roczne na użytek senatu i ludu rzymskiego. Wiele jednak przemawia za tym, że powstały od jednego rzutu, w zimie roku 52 na 51, i że wypadki polityczne, które sprowadziły wojnę domową, przerwały mu pracę: ósmej księgi nie zdążył wykończyć. Celem Pamiętników było usprawiedliwienie się z zarzutów niepotrzebnej awantury wojskowej, okrucieństwa wobec Galów i okazanie sławy, jaką okrył sztandary rzymskie. Nie po raz pierwszy wódz opisywał swoją kampanię. Wśród sławnych poprzedników miał Cezar Ateńczyka Ksenofonta, autora Anabasis, i Ptolemeusza, jednego z generałów Aleksandra Wielkiego. Znał ich oczywiście, ale nie mieli nań żadnego wpływu. Pisarz, który mógł się oprzeć wszechwładnemu wówczas urokowi prozy Cycerońskiej, szedł własną drogą. Dawał osobiste przeżycia, wizję tej nowej rzeczywistości, której doświadczył w Galii, jasny i dokładny obraz zdarzeń. W Pamiętnikach widzimy kraj i zamieszkujące go ludy, wojska rzymskie w działaniach bojowych, wybitne jednostki, ukazane w doniosłych momentach. Nad wszystkimi góruje indywidualność autora, który pisze o sobie: Cezar - jak o kimś obcym. Tej formalnej przedmiotowości odpowiada obiektywizm wewnętrzny, sumienny rozkład świateł i cieni, rzetelność w przedstawieniu wypadków. Uchybia natomiast prawdzie Cezar w motywach walki, śladem wszystkich imperialistów i napastników, którzy zawsze zmyślali pozory wojny obronnej. Nikt się nie przyznawał do wojny zaczepnej. Mówi zaś szczerze o klęskach, ze śmiałą otwartością wielkiego wodza, który jest pewny, że z największego niebezpieczeństwa wyjdzie ostatecznie zwycięsko.

Pamiętniki o wojnie galijskiej są nie tylko doskonałą książką o wysokich wartościach artystycznych, ale i nieopłaconym źródłem wiadomości o rzeczach, które bez niej pozostałyby nieznane. Znajdują się tam strzępy przeszłości narodów, które znikły z historii, zanim zdążyły ją sobie stworzyć. Są to głębokie szczeliny w mroku, przez które dostrzec można znajomy krajobraz Francji, z górami, dolinami, rzekami o nazwach prastarych, zarysy miast i osad istniejących do dziś pod tym samym lub przekształconym imieniem, gromady szczepów, z których niejeden tylko w tym momencie dziejowym zabłysnął, rzucając na kartę Pamiętników swe imię po raz pierwszy i ostatni. Wreszcie daje nam Cezar szkic ustrojów, urządzeń społecznych, wierzeń religijnych, obyczajów - w kilku rozdziałach nieporównanie zwięzłych, jasnych i dokładnych. Do wielu zagadnień jest on jedynym źródłem, a tam, gdzie są inne - najpewniejszym. Nakreślił obraz przedhistorycznej Brytanii w relacji oszczędnej, na jaką mógł sobie pozwolić w krótkim spojrzeniu, którym ją ogarnął, ale każde jej słowo jest promieniem światła dla dzisiejszych badaczy. Jeśli się zważy, w jaki sposób zdobywcy, odkrywcy innych krajów, pionierzy, a nawet uczeni podróżujący po obszarach mało zbadanych są skłonni fantazją uzupełniać swoje spostrzeżenia, ile popełniają błędów i jak są gadatliwi, jeśli się zważy zwłaszcza, z jaką swobodą i lekceważeniem surowej prawdy zachowywali się w takich wypadkach autorzy starożytni, Cezara trzeźwość, powściągliwość, wiarogodność zasługuje na podziw najżywszy.

Ktoś inny uzupełnił dzieło Cezara księgą ósmą, dając w niej przebieg wypadków do wybuchu wojny domowej. Wolno przypuszczać, że był nim Aulus Hirtius, który służył pod rozkazami Cezara, należał do jego gorących stronników, w roku 43 był konsulem i padł pod Mutiną w wojnie z Antoniuszem.

Pamiętniki o wojnie domowej zaczął pisać Cezar po bitwie pod Tapsus, w roku 46 - może sprawy państwowe, a może dopiero śmierć przerwała mu pracę. Podzielono je na trzy księgi wbrew zwyczajowi autora De bello Gallico, który w jednej księdze zamykał dzieje jednego roku. W kilku miejscach tekst jest zepsuty, gdzie indziej urywa się nagłą luką, są miejsca jakby nieopracowane, pozostawione w szkicu. Lecz znów te same zalety, jakie z Wojny galijskiej uczyniły rzecz tak wyborną, błyszczą i tutaj. Istnieje pewna różnica w nastroju: ton tych pamiętników jest bardziej osobisty, czasem odezwie się zniecierpliwienie, gniew, szyderstwo; nic dziwnego, skoro mówi się tu o wojnie domowej, o rywalach i wrogach osobistych.

Cyceron tak ocenił prozę Cezara: "Naga, prosta i pełna wdzięku, bez wszelkich ozdób krasomówczych, jakby się pozbyła ubrania. Cezar chciał dać innym materiał do napisania historii, ale chyba głupiec o to się pokusi, by jego styl ufryzować; ludzi rozumnych raczej odstraszy od pisania, ponieważ w historii nie ma większej zalety nad prostotę i zwięzłość". Znalazło się jednak paru śmiałków, którzy uzupełniali Cezara. Pamiętniki o wojnie domowej mają ciąg dalszy w trzech dziełach bezimiennych: Bellum Alexandrinum, Bellum AfricanumBellum Hispaniense. Cezar nie miał z tym nic wspólnego, pojawiły się zapewne po jego śmierci. Pierwsze: O wojnie aleksandryjskiej, nawiązujące do ostatnich zdań De bello civili, napisane z pewnym polotem, zdradza pióro Hirtiusa i być może od niego pochodzi; Africanum pisał jakiś oficer, nieobcy kulturze literackiej, ale niezbyt obrotny w stylu; wojnę hiszpańską opracował ktoś z jeszcze niższym stopniem pisarskim. W tych wszystkich pismach znać wielkie uwielbienie dla Cezara: autorzy, którzy służyli pod jego sztandarami, z trudem hamują entuzjazm dla swojego wodza. Słyszy się tu głos samego wojska, ogromnej rzeszy weteranów Cezara, którzy jeszcze w starości, kołysząc wnuki na kolanach, nieśli w te pączkujące pokolenia legendę jego sławy.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach