Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Mistrz konceptu  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 

...i jego komedie

Nie wiadomo, ile sztuk Plaut naprawdę napisał. Już w starożytności imię autora było tak popularne, że w obiegu krążyło około 130 przypisywanych mu utworów. Warron zbadał je wszystkie pod względem stylu i uznał za autentyczne tylko 21; zachowały się one w całości z wyjątkiem jednej (Vidularia).

Oto lista komedii Plauta wraz z tytułami polskimi, pod jakimi dotychczas były tłumaczone, a także wykaz greckich pierwowzorów:

Tytuł łaciński Tytuł polski Autor greckiego pierwowzoru Tytuł grecki
(w transkrypcji)
Amphitruo "Amfitrion"    
Asinaria "Ośla komedia" Demofilos Onagos
Aulularia "Skarb" Menander (?)  
Bacchides "Siostry" Menander Dis Exapaton
Captivi "Jeńcy"    
Casina "Losujący albo Kasina" Difilos Kleroumenoi
Cistellaria "Skrzynkowa komedia" Menander Synaristosai
Curculio "Kurkulio"    
Epidicus "Epidikus"    
Menaechmi "Bracia"    
Mercator "Kupiec" Filemon Emporos
Miles gloriosus "Żołnierz samochwał"   Alazon
Mostellaria "Strachy" Filemon (?) Phasma
Persa "Pers"    
Poenulus "Punijczyk" Menander (?) Karchedonios
Pseudolus "Pseudolus"    
Rudens "Lina" Difilos Pera (?)
Stichus "Stychus" Menander Adelphoi
Trinummus "Dzień trzech groszy" Filemon Thesauros
Truculentus "Gbur"    
Vidularia "Koszykowa komedia"    

Nie dla wszystkich komedii Plauta można wskazać grecki oryginał, jednak wydaje się, że także w pozostałych przypadkach komediopisarz korzystał z dzieł autorów komedii nowej.

Próby ustalenia chronologii sztuk niestety nie przyniosły rezultatów. Dokładnie znamy daty wystawienia jedynie dwóch komedii: Stichus (200 r. p.n.e.) i Pseudolus (191 r. p.n.e.). Najwcześniejsza data, jaką dysponujemy, pojawia się w sztuce Miles gloriosus, gdzie Plaut robi aluzję do poety Newiusza, co dowodzi, że utwór musiał powstać po roku 204 p.n.e. (zob. przypis do w. 211). Wprawdzie różne uwagi dotyczące aktualnych wydarzeń w Rzymie pozwalają niekiedy określić terminus post quemterminus ante quem, ale to nie wystarcza do chronologicznego uporządkowania komedii. Np. uwaga o wojnie punickiej uczyniona w sztuce Cistellaria (w. 197-202) pozwala sądzić, że komedia ta powstała nie później niż w 202 r. p.n.e., a aluzje do słynnego procesu o orgie na Bachanaliach, zawarte w utworze Casina (w. 980), każą go datować na rok 185 lub 184 p.n.e. Należy jednak podkreślić, że ta metoda datacji nie zawsze jest doskonała; np. komedia Menaechmi zawiera uwagę na temat tyrana Syrakuz, Hierona (w. 412), co pozwala szacować ją na około 215 r. p.n.e., ale w wersie 196 natrafiamy na aluzję do Scypiona, a to z kolei skłania filologów, by umieścić sztukę prawie 30 lat później, w roku 186 p.n.e.

Drugim, dodatkowym kryterium pozwalającym ustalić chronologię względną jest liczba pojawiających się w poszczególnych komediach partii lirycznych, zwanych popularnie kantykami. Przyjmuje się, że cantica są wyrazem dojrzałości i doskonałości warsztatu Plauta, a zatem im jest ich więcej, tym późniejsza data powstania komedii. Na tej właśnie podstawie zakłada się, że wspomniana już przez nas sztuka Menaechmi, ze swymi licznymi kantykami, powstała raczej w późniejszym niż wcześniejszym okresie.

Ponieważ nie można wyznaczyć dokładnej chronologii, dzieli się twórczość Plauta na trzy okresy: wczesny, środkowy i późny. Z dość dużym prawdopodobieństwem udaje się przyporządkować kilka sztuk poszczególnym etapom:

1. okres wczesny: Asinaria, Mercator, Miles gloriosus (około 205 r. p.n.e.), Cistellaria (przed 201 r. p.n.e.);

2. okres środkowy: Stichus (200 r. p.n.e.), Aulularia, Curculio;

3. okres późny: Pseudolus (191 r. p.n.e.), Bacchides, Casina (185 albo 184 r. p.n.e.).

Datacja pozostałych komedii budzi sporo kontrowersji.


[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach