Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Mistrz konceptu  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 

Język i metrum komedii Plauta

Podstawową cechą języka Plauta jest wysoki stopień kolokwializacji. Sporo w nim codziennie używanych zwrotów grzecznościowych typu: salve ("witaj!"), quid agis ("co porabiasz?"), quid fit ("co słychać?"), vale ("żegnaj!") czy też pełnych ekspresji wykrzykników, wyrażających śmiech (hahae), niesmak (vae), zdziwienie (ehem), smutek (heu), zakłopotanie (uah) bądź radość (euge). Nie brak także tak charakterystycznych dla języka potocznego zaklęć: pol, edepol, ecastor, mecastor, hercule, mehercule ("na Polluksa", "na Kastora", "na Herkulesa"), omnes di te perdant / ament ("niech cię diabli wezmą / daj ci boże").

Cechy języka codziennego widać także w składni, która chętnie posługuje się parataksą, czyli takim bezspójnikowym połączeniem zdań, które nie wprowadza zależności składniowych i semantycznych, np. spero sperabit fidem - "dotrzyma słowa, mam nadzieję" (Epidicus 124).

Język Plauta nie stroni też od wyzwisk i obelżywych przezwisk. Błędem jest jednak uważanie jego łaciny za wulgarną lub pospolitą. Obfituje ona bowiem w synonimy, metafory i komiczne zniekształcenia wykorzystujące homonim, paronomazję i aliterację do osiągnięcia wspaniałych efektów dramatycznych i humorystycznych. W tej materii Plaut był prawdziwym mistrzem konceptu. Celował głównie w kalamburach i różnego rodzaju grach słownych, wykorzystując podwójne znaczenie słów, jak np. w scenie (Amphitruo 199), gdzie Sozja, opowiadając o bitwie, wyznaje: "Inni dawali głowę, a ja dałem nogę", lub gdy Merkury grozi Sozji, że mu "gębę wypieści", a przerażony niewolnik rozumie to dosłownie i bredzi coś o dziewictwie swojej facjaty (348). Często Plaut bawi się podobieństwem brzmienia, jak w owej scenie (Miles gloriosus 1424-1425), kiedy tytułowy bohater, słysząc pytanie: "Ktoś zemstą jeszcze pała?", ze strachem dziwi się: "Pała?! Jeszcze pała?! A przecież już niejedna grzbiet wygarbowała".

Cechą charakterystyczną języka Plauta były także zabawne neologizmy, które powstawały z połączenia różnych wyrazów, np. falsiiurium dare - "przysiełgać", czyli łgać pod przysięgą (Miles gloriosus 192).

Komediopisarz był niezrównanym mistrzem dowcipu.

Rozpatrując komedie Plauta w aspekcie wykonawczym, należy wyróżnić w nich partie mówione - wypowiadane w sposób zbliżony do codziennej mowy (diverbia), partie recytowane - z akompaniamentem aulosu (cantica) i partie śpiewane (mutatis modis cantica). Miało to oczywiście swoje konsekwencje metryczne. Plaut stosował systemy metryczne dużo bardziej swobodnie i dowolnie niż późniejsi poeci, zwłaszcza z epoki klasycznej. I tak w partiach mówionych używał wyłącznie senaru jambicznego; przy czym na podkreślenie zasługuje fakt, że komediopisarz szczególnie dbał tu, by akcent metryczny zgadzał się z wyrazowym, dlatego diverbium sprawia silne wrażenie prozy. Partie recytowane zwykle układane były w septenarach lub oktonarach jambicznych bądź trocheicznych, natomiast tzw. partie liryczne, czyli śpiewane, które stanowiły główną domenę Plauta, charakteryzowały się wielką różnorodnością metryczną.

Inscenizacja komedii Plauta

W czasach, kiedy Plaut tworzył komedie, Rzym nie posiadał stałego teatru. Przedstawienia były grane na prowizorycznej scenie, stawianej z drewna specjalnie dla produkcji teatralnej i natychmiast po jej zakończeniu rozbieranej. Jednak dzięki informacjom zawartym w tekście bez trudu można odtworzyć układ sceny.

Akcja komedii rozgrywała się przed domami, na ulicy (jak to u południowców), publiczność oglądała więc frontowe wejście do dwóch lub trzech domów. Główny trakt, na którym rozgrywała się sztuka prowadził do portu - w lewo od strony widza i na forum - w prawą stronę. Oprócz tych kulis postaci opuszczały scenę, wchodząc do któregoś z domów.

Aktorów występujących w komediach Plauta musiało być przynajmniej kilku (od pięciu do siedmiu), jeśli założymy, że każdy z nich grał przynajmniej dwie role i miał wystarczająco dużo czasu, by zmienić kostium. Sztukę, jak przystało na palliatę, wystawiano w szatach greckich. Istniał pewien kod kolorów i kostiumów, który pozwalał publiczności natychmiast rozpoznać, kim jest osoba pojawiająca się na scenie. Tak więc niewolnicy zwykli nosić krótkie, szare tuniki i rude peruki, starcy występowali w czcigodnej bieli pokrywającej także ich czupryny, a młodzieńcy, których rozpoznawano po czarnych włosach (południowcy!) ubierali się w tęczowe kolory. Kobiety nie były identyfikowane poprzez kolor fryzur, lecz tylko poprzez barwę szat. Hetery występowały zazwyczaj w ubiorach szafranowych, starożytni bowiem uważali tę barwę za najbardziej elegancką i twarzową, zwłaszcza dla brunetek. Matrony zaś nosiły na scenie długie tuniki w spokojnych kolorach, bladoniebieskie lub jabłkowe. Pasożyta charakteryzował duży brzuch, kucharza - odpowiednie "kuchenne" rekwizyty, obcokrajowca - strój podróżny. Żołnierz zaś, oprócz zbroi, nosił zwykle ogromny purpurowy płaszcz.

Przedstawieniom towarzyszyła muzyka wykonywana na aulosach - instrumentach dętych drewnianych, które dziś można porównać do klarnetu lub oboju. Niestety nie wiemy, jak brzmiały towarzyszące słowom melodie, nie mamy bowiem żadnego zapisu.

Ponieważ w prowizorycznym teatrze, w którym wystawiał Plaut, nie było kurtyny, zwykle zapowiedzią końca sztuki była przymówka o oklaski. Czasem komediopisarz posuwał się nawet do niewinnego przekupstwa - jego bohaterowie obiecywali widzom zaproszenie na ucztę, którą przygotowywano na scenie, jeżeli sztuka będzie gorąco oklaskiwana.


[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach