Krzyżacy
Powieść-protest Henryka Sienkiewicza przeciwko germanizacyjnej polityce władz zaboru pruskiego, o wyraźnej i zamierzonej wymowie antyniemieckiej. Jej akcja rozgrywa się na przełomie XIV i XV wieku na pograniczu mazowiecko-krzyżackim. Na kanwie losów rodziny rycerza Juranda ze Spychowa i dziejów Zbyszka z Bogdańca przedstawił Sienkiewicz działania Zakonu Krzyżackiego, a w szerszym tle, zdarzenia i okoliczności poprzedzające zwycięską bitwę pod Grunwaldem. Ponadto Sienkiewicz każe głównemu bohaterowi, Zbyszkowi, wybierać pomiędzy dwiema pannami (ostatecznie jednak pomaga mu, uśmiercając Danuśkę). Opisując przygody swoich bohaterów pisarz daje wierne świadectwo średniowiecznej obyczajowości polskiej. Ciekawym eksperymentem jest język utworu oparty na... gwarze góralskiej Zakopanego.
Najwspanialszy obraz batalistyczny w literaturze polskiej - zwycięstwo oręża polskiego pod Grunwaldem - Sienkiewicz odtworzył według opisów Jana Długosza, choć całości patronował również znany obraz Matejki.
