STEINHAUS HUGO DIONIZY
(1887-1972)

Urodził się 14 stycznia 1887 w Jaśle w rodzinie Bogusława, dyrektora spółdzielni kredytowej, i Eweliny z Lipschitzów. W 1905 uzyskał maturę w gimnazjum klasycznym w Jaśle. Następnie rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. W latach 1906-1911 kontynuował studia w Getyndze pod kierunkiem Hilberta i Kleina. W 1911 uzyskał tam stopień doktora filozofii na podstawie pracy Neue Anvendungen des Dirichlet'schen Prinzips. W latach 1911-1914 przebywał w Jaśle, w tym okresie opublikował 8 prac. W 1915 uczestniczył w wojnie. W następnym roku podjął pracę w Centrali Odbudowy Kraju w Krakowie. W 1917 habilitował się we Lwowie na podstawie rozprawy O niektórych własnościach szeregów Fouriera. Przez rok był asystentem matematyki na Uniwersytecie Lwowskim. W 1918 opublikował pracę Additive und stetige Funktionaloperationen ("Mathematische Zeitschrift", 5/1919), uważaną za pierwszą polską pracę o operacjach funkcyjnych. Po zakończeniu I wojny światowej przebywał w Jaśle, gdzie pracował jako matematyk w biurze rozdziału gazu. W 1920 został profesorem nadzwyczajnym matematyki Uniwersytetu Lwowskiego i kierownikiem I Katedry Matematyki (1920-1939), a w 1923 profesorem zwyczajnym. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Paryża, Getyngi i Bolonii. W 1929 wspólnie z Banachem założył czasopismo "Studia Mathematica" o zasięgu międzynarodowym, poświęcone wyłącznie analizie funkcjonalnej. W 1939 po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną otrzymał nominację na profesora Katedry Analizy Wyższej w Państwowym Uniwersytecie Ukraińskim im. I. Franki (dotychczasowy Uniwersytet Jana Kazimierza) oraz pracownika naukowego Akademii Nauk w Kijowie. W czerwcu 1941 uciekł do Osiczyna pod Lwowem, potem do Berdechowa koło Gorlic. Tam pod zmienionym nazwiskiem (Grzegorz Krochmalny) uczestniczył w tajnym nauczaniu. W 1945 współorganizował środowisko naukowe wrocławskie. Został powołany na katedrę zastosowań matematyki Wydziału Matematyczno-Fizyczno-Chemicznego, wspólnego dla uniwersytetu i politechniki. Pełnił funkcję kierownika działu zastosowań przyrodniczych i gospodarczych Instytutu Matematycznego PAN, której był członkiem rzeczywistym (od 1952). Był m.in. redaktorem "Studia Mathematica" (od 1929 wraz z Banachem ) i "Zastosowań Matematyki" (w latach 1953-1972). Opublikował około 250 prac. Głównymi dziedzinami jego badań były szeregi trygonometryczne i ortogonalne, zagadnienia sumowalności. Zasadnicze wyniki zawarł w Theorie der Ortogonalreichen ("Monografie Matematyczne", 6/1935 z Kaczmarzem). Wiele jego prac ma zasadnicze znaczenie w ścisłych sformułowaniach podstaw rachunku prawdopodobieństwa w oparciu o teorię miary i teorię mnogości. Wśród prac wiele miejsca zajmowały zastosowania matematyki do różnych dyscyplin, m.in. biologii, medycyny, statystyki. Był autorem unikalnego, popularyzującego matematykę Kalejdoskopu matematycznego (wyd. 1938 po polsku i angielsku, przetłumaczony na 10 języków) i kilku książek popularnonaukowych. Obdarzony wielkim poczuciem humoru, znany był z dowcipnych i ciętych wypowiedzi (wydał w 1980 Słownik racjonalny H. Steinhausa). Był doktorem honoris causa uniwersytetów: Warszawskiego, Poznańskiego, Wrocławskiego i Akademii Medycznej we Wrocławiu, członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (od 1945), członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1951), członkiem rzeczywistym PAN (1952), członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1968). Był współzałożycielem (1946) Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego i jego prezesem (1956-1958 i 1960-1961). Zmarł 25 lutego 1972 we Wrocławiu.

Dokumentacja:
- "Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego", R. 44, 1951.
- "Wiadomości Matematyczne", t. XVII (zawiera bibliografię).
- Archiwum Instytutu Matematycznego PAN w Sopocie.
- Archiwum Obwodowe we Lwowie.

Opracowali: Stanisław Kolankowski, Zofia Pawlikowska-Brożek


Biogram ten jest częścią Słownika matematyków polskich, Prószyński i S-ka (w przygotowaniu)