Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 15-06-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Astronomia u progu nowego tysiąclecia
autor:
Michał Czerny
z dnia:
15-06-2000




Astronomia u progu nowego tysiąclecia

Powstał ponad stuosobowy komitet, mający opracować plan rozwoju astronomii w USA w pierwszej dekadzie XXI w.

Dla parlamentarzystów i wszystkich osób odpowiedzialnych za opracowywanie ogólnopaństwowych budżetów astronomowie (a także inni uczeni zajmujący się naukami podstawowymi) są gorsi niż wrzód na pewnej części ciała. Nie sieją, nie orzą, żadnych dochodów nie przynoszą, a domagają się wcale niemałych pieniędzy na swoje badania. Jeśli nawet mogą poszczycić się jakimiś wynikami, to trudno je zwykle zrozumieć. A wszelkie próby ograniczenia dofinansowywania nauki i przeznaczenia zaoszczędzonych w ten sposób funduszy na szczytne cele (np. dopłaty do przestarzałych kopalń czy preferencyjne kredyty dla rozdrobnionego rolnictwa) kończą się wielkim larum różnych jajogłowych, że władza nie dba o kondycję intelektualną społeczeństwa. Doprawdy, nie wiadomo, co z takimi robić...

Z drugiej strony, trzeba uczciwie przyznać, że i naukowcy nie zawsze najodpowiedzialniej wykorzystują powierzone im środki. Niektóre eksperymenty pochłonęły znacznie więcej pieniędzy, niż powinny. Dochodzą do tego waśnie między różnymi grupami, wzajemnie "podgryzającymi się" i walczącymi o ograniczone przecież fundusze. Źle to służy rozwojowi badań.

Aby uniknąć takich niekorzystnych sytuacji, pod auspicjami amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk powstał ponad stuosobowy komitet, mający opracować plan rozwoju astronomii w Stanach Zjednoczonych w pierwszej dekadzie XXI w. Zrzesza on wybitnych naukowców z najważniejszych ośrodków badawczych, a także przedstawicieli astronomów "drugiej linii". Na jego czele stoją: Christopher McKee, astrofizyk-teoretyk z Uniwersytetu Kalifornijskiego, oraz Joseph Taylor, laureat Nagrody Nobla z Uniwersytetu w Princeton. w maju 2000 r. komitet opublikował raport, przedstawiający - uszeregowaną pod względem priorytetów - "listę marzeń" projektów, które astronomowie chcieliby zrealizować do roku 2010.

Projekty podzielono na wielkie (ich koszt w przypadku eksperymentów kosmicznych ma przekraczać 500 milionów dolarów, w przypadku zaś naziemnych - 50 milionów dolarów), średnie i małe. Na czele listy wielkich projektów stoi następca Kosmicznego Teleskopu Hubble'a - Next Generation Space Telescope (Teleskop Kosmiczny Następnej Generacji). Ma on krążyć wokół Ziemi daleko poza orbitą Księżyca i za pomocą ośmiometrowego lustra prowadzić obserwacje optyczne i w bliskiej podczerwieni. Na drugim miejscu umieszczono Giant Segmented Mirror Telescope (Wielki Teleskop o Segmentowym Zwierciadle), swoją konstrukcją przypominający teleskopy Kecka, ale trzy razy większy. Oba te instrumenty będą mogły badać takie obiekty, jak najdalsze (a tym samym najstarsze) galaktyki, czy planety i dyski protoplanetarne wokół innych gwiazd. Trzecie miejsce zajmuje Constellation-X Observatory, zespół czterech satelitów rentgenowskich, który ma zastąpić działającego obecnie satelitę Chandra. Wszystkie te projekty są już w trakcie przygotowań. z eksperymentów jeszcze nie rozpoczętych wymienić należy rozbudowanie radioteleskopów Very Large Array w Nowym Meksyku i Terrestrial Planet Finder (Poszukiwacz Planet Typu Ziemskiego) - teleskop, którego nazwa mówi sama za siebie.

Cztery projekty Teleskopu Kosmicznego Następnej Generacji (Next Generation Space Telescope). U góry z lewej: Projekt opracowany przez Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda. Specjalny ekran w kształcie parasola osłania ośmiometrowe zwierciadło teleskopu przed promieniami słonecznymi, utrzymując jego temperaturę na poziomie ok. -200oC. Dzięki temu teleskop będzie mógł rejestrować promieniowanie podczerwone. U góry z prawej: w projekcie firmy Ball Aerospace cztery oddzielne ekrany chronią teleskop przed promieniowaniem Słońca. U dołu z lewej: Projekt firmy Lockheed-Martin zakłada umieszczenie teleskopu o sześciometrowym zwierciadle na eliptycznej orbicie wokółsłonecznej, która ma sięgać aż poza orbitę Marsa. w takiej odległości promieniowanie słoneczne jest znacznie słabsze i do chłodzenia wystarczą niewielkie pierścienie metalowe. Zasilanie ma zapewniać panel baterii słonecznych. U dołu z prawej: Projekt firmy TRW przewiduje umieszczenie sześciu heksagonalnych luster (o średnicy 3 m) ponad centralnym zwierciadłem heksagonalnym. Specjalne maszty i liny służą do odpowiedniego ustawienia układu ekranów chroniących przed promieniowaniem Słońca.

Na czele listy projektów średnich stoi program, który ma wyposażać w dodatkową aparaturę teleskopy znajdujące się w posiadaniu instytucji prywatnych (np. uniwersytetów). Na następnych miejscach znajdują się: GLAST (Gamma-ray Large Area Space Telescope - Kosmiczny Teleskop Promieniowania Gamma o Dużej Powierzchni), będący następcą właśnie zniszczonego Compton Gamma Ray Observatory, oraz LISA (Laser Interferometer Space Antenna, czyli Kosmiczna Antena Interferometrii Laserowej), mająca wykrywać fale grawitacyjne.

Listę małych projektów otwiera National Virtual Observatory (Narodowe Obserwatorium Wirtualne) - ogromna baza danych zawierająca zebrane wyniki obserwacji przeprowadzanych w różnych zakresach długości fal widma elektromagnetycznego. John Bahcall, astrofizyk z Instytutu Studiów Zaawansowanych w Princeton, uważa, że taka baza danych okaże się "kopalnią odkryć".

Całkowity koszt wszystkich projektów z listy wynosi około 4,7 miliarda dolarów. Pozostaje mieć nadzieję, że większość z nich zostanie zrealizowana. Jeśli tak się stanie, czeka nas fascynująca dekada nowych odkryć w astronomii.

Michał Czerny

[  góra strony  ]

 

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach