Najmłodsza gromada w Galaktyce

Astronomowie odkryli gromadę gwiazd, będącą jeszcze w fazie niemowlęcej.

Nie wszystkie gwiazdy krążą samotnie w Galaktyce. Część z nich tworzy zgrupowania, zwane gromadami. Są dwa rodzaje gromad. Gromady kuliste skupiają setki tysięcy (a czasem nawet miliony) gwiazd i mają rozmiary kilkudziesięciu lat świetlnych. Gromady otwarte są mniejsze. Mają nieregularne kształty i zawierają po kilkaset (niekiedy kilka tysięcy) gwiazd. Gromady są dla astrofizyków bardzo ważne, stanowią bowiem test teorii ewolucji gwiazd. Wszystkie obiekty w gromadzie musiały powstać jednocześnie, porównując więc różne układy widać, jak tempo zmian jasności i temperatury zależy od mas gwiazd. W momencie narodzin gwiazdy masywne są jasne i gorące, ewoluują jednak bardzo szybko i po krótkim (w astronomicznej skali!) czasie wybuchają jako supernowe. Gwiazdy lżejsze są słabsze i chłodniejsze, ale zmieniają się w sposób bardziej stateczny i żyją znacznie dłużej. Dlatego w młodych gromadach występują gwiazdy gorące i jasne, których brak w gromadach starszych.

powiększenie... Dwie gromady otwarte sfotografowane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Fot. HST/NASA.

Okazuje się, że wszystkie gromady kuliste z naszej Galaktyki są bardzo stare. W rzeczywistości są to najstarsze obiekty Drogi Mlecznej. Liczą sobie po kilkanaście miliardów lat - niewiele mniej niż wiek całego Wszechświata. Gromady otwarte są pod tym względem znacznie bardziej różnorodne: ich wiek może wynosić zarówno miliardy, jak i miliony lat. Profesor Peter Conti z Uniwersytetu Kolorado poinformował niedawno o odkryciu najmłodszej gromady w Drodze Mlecznej, mającej zaledwie kilkaset tysięcy lat. W kosmicznej skali czasu odpowiada to pierwszemu dniu życia człowieka!

Gromada o niewiele mówiącej nazwie W49 znajduje się 23 tysiące lat świetlnych od nas. Zawiera około 100 gwiazd typu O. Gwiazdy typu O to najgorętsze i najbardziej masywne gwiazdy, jakie znamy. Ich temperatura powierzchniowa przekracza 30 000 kelwinów, masa - 15 mas Słońca, a jasność - 10 000 jasności Słońca. Zdumiewająca jest tak duża liczba gwiazd typu O w jednej gromadzie. Wiadomo, że gwiazdy najmasywniejsze stanowią tylko niewielki ułamek wszystkich gwiazd. Oznacza to, że w gromadzie W49 musi znajdować się wiele tysięcy gwiazd mniej masywnych i słabszych. Pod tym względem W49 przypomina raczej gromady kuliste.

Dlaczego W49, choć zawiera tyle jasnych gwiazd, została odkryta dopiero teraz? Otóż otacza ją gęsta mgławica zbudowana z pyłu i gazu. W takich właśnie mgławicach powstają nowe gwiazdy. Zwykle jednak można je zobaczyć w promieniowaniu podczerwonym, które jest pochłaniane przez pył słabiej niż światło widzialne. W przypadku W49 pyłu jest tak dużo, że nawet promieniowanie podczerwone nie jest w stanie się przebić. Odkrycia dokonano na falach radiowych, obserwując promieniowanie obszarów zjonizowanego wodoru, które otaczają nowopowstałe, gorące gwiazdy.

Michał Czerny

[  góra strony  ]