Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 03-10-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Czarna dziura w centrum Drogi Mlecznej
autor:
Michał Czerny
z dnia:
03-10-2000





Czarna dziura w centrum Drogi Mlecznej
Badania ruchów gwiazd dostarczają kolejnych argumentów, że w środku naszej Galaktyki znajduje się supermasywna czarna dziura.

Od pewnego czasu astronomowie podejrzewali, że w środku Drogi Mlecznej tkwi czarna dziura o masie około miliona mas Słońca. Obiekt ten utożsamiano ze źródłem promieniowania radiowego Sagittarius A* (w skrócie Sgr A*). Początkowe dowody nie były jednak zbyt silne. Zwracano uwagę na małe rozmiary Sgr A* (mniejsze niż promień orbity Marsa) i kształt widma, typowy dla promieniowania gazu spadającego na czarną dziurę. Dodatkowym argumentem jest niewielka prędkość Sgr A*. Obiekt o masie typowej dla gwiazdy w silnym polu grawitacyjnym, jakie mamy w środku Galaktyki, powinien poruszać się ze sporą prędkością. Przeciwnicy twierdzili, że czarna dziura, która zbiera materię z otoczenia, musi być silnym źródłem promieniowania X (takie źródło rzeczywiście wykryto, ale jest ono dość słabe).

Zdjęcie promieniowania rentgenowskiego z centrum Galaktyki
powiększenie...

Zdjęcie promieniowania rentgenowskiego z centrum Galaktyki, wykonane przez satelitę Chandra. Większy z dwóch punktów, znajdujących się w środku obrazu, to źródło Sagittarius A*. Fot. NASA.
Jednym ze sposobów rozwiązania kontrowersji jest badanie ruchów gwiazd w centrum Drogi Mlecznej. Można w ten sposób określić kształt i natężenie pola grawitacyjnego. (Obserwacje trzeba prowadzić w zakresie podczerwonym widma, gdyż promieniowanie optyczne, dochodzące ze środka Galaktyki, jest pochłaniane przez materię międzygwiazdową). Oddane do użytku w latach 1991-1996 teleskopy Kecka umożliwiają pomiary położenia gwiazd z niesłychaną precyzją, wynoszącą 0,05 sekundy kątowej. Biorąc pod uwagę odległość, w jakiej znajduje się środek Galaktyki (25 000 lat świetlnych), odpowiada to 0,006 roku świetlnego. Pierwsze wyniki pokazały, że znajdujące się tam gwiazdy poruszają się z prędkością dochodzącą do 1400 km/s. Sugerowało to istnienie czarnej dziury o masie 2,6 miliona mas Słońca. Pozostawała jednak inna, choć mniej prawdopodobna, możliwość: pole grawitacyjne jest wytwarzane przez bardzo gęstą gromadę słabo świecących obiektów (np. gwiazd neutronowych).

Ostatnie badania mogą obalić tę hipotezę. W opublikowanym 21 września 2000 r. w czasopiśmie "Nature" artykule A. M. Ghez i współpracownicy przedstawili wyniki obserwacji przeprowadzonych w latach 1995-1999. Udało im się wyznaczyć nie tylko prędkości, ale i kształty orbit trzech gwiazd poruszających się w pobliżu środka Drogi Mlecznej. Rozwiązania nie są, niestety, jednoznaczne. Istnieje jednak możliwość, że jedna z gwiazd okrąża centrum w czasie zaledwie 17 lat! Jeśli to prawda, za kilkanaście lat astronomowie będą mieli zarejestrowany pełen obieg gwiazdy.

Zespół Gheza podał minimalną gęstość obiektu, wytwarzającego pole grawitacyjne, w którym poruszają się gwiazdy. Wynosi ona 2´ 1011 mas Słońca na rok świetlny do sześcianu. Taka gęstość jest zgodna z hipotezą o istnieniu w centrum Galaktyki czarnej dziury o masie około 3 milionów mas Słońca, której położenie pokrywa się z pozycją Sgr A*, natomiast sprzeczna z hipotezą o gęstej gromadzie gwiazd. Gdyby układ gwiazd miał tak dużą średnią gęstość, byłby niestabilny i bardzo szybko utworzył czarną dziurę.


Michał Czerny
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach