Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 09-10-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Zmiany w nowo narodzonych gwiazdach
autor:
Michał Czerny
z dnia:
09-10-2000





Zmiany w nowo narodzonych gwiazdach
Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał serię zdjęć, które pokazują zmiany zachodzące w gwiazdach. Instrument ten obserwował dwie bardzo młode gwiazdy, położone 450 lat świetlnych od nas w obłoku molekularnym Taurus-Auriga, czyli na granicy konstelacji Byka i Woźnicy. (W rzeczywistości nie są to "prawdziwe" gwiazdy, gdyż nie rozpoczęły jeszcze reakcji termojądrowych; znajdują się w fazie kontrakcji, a świecą dzięki przekształcaniu potencjalnej energii grawitacyjnej w ciepło). Obłok Taurus-Auriga to jeden z najbliższych "inkubatorów", w którym rodzą się nowe gwiazdy. Jedną z nich jest licząca około miliona lat XZ Tauri (pisaliśmy o nim już w nowince Plujący gwiezdny osesek) - układ podwójny, w którym separacja obu składników jest równa w przybliżeniu promieniowi orbity Plutona. Jeden lub oba składniki otacza niewidoczny dla nas dysk. Wyrzuca on w przestrzeń kosmiczną gaz poruszający się z ogromną prędkością 540 tysięcy kilometrów na godzinę.

Tauri
powiększenie...

Ewolucja gazu wyrzucanego przez gwiazdę podwójną XZ Tauri. Fot. HST/NASA.


Pierwszą obserwację XZ Tauri Kosmiczny Teleskop Hubble'a przeprowadził w 1995 roku. Odkrył on wtedy ogromny bąbel gazu o jednorodnej jasności. Kolejne obserwacje, dokonane w latach 1998 i 2000, pokazały, że brzeg bąbla gwałtownie pojaśniał. Wywołane to było zapewne przez chłodzenie się gazu, które spowodowało, że swobodne elektrony zaczęły łączyć się z atomami. W procesie tym, zwanym rekombinacją, emitowane są wielkie ilości fotonów. Astronomowie po raz pierwszy mogli zobaczyć włączanie się takiego procesu.

Inną nowo narodzoną gwiazdą z obłoku Taurus-Auriga, jaką obserwował Kosmiczny Teleskop Hubble'a, jest obiekt oznaczony numerem katalogowym HH 30. Sama gwiazda jest niewidoczna, gdyż zasłania ją gazowo-pyłowy dysk, na który patrzymy z boku. (Z takich dysków zapewne tworzą się planety). Jego średnicę ocenia się na 450 jednostek astronomicznych.

obiekT HH 30
powiększenie...

Ewolucja dysku i dżetów w obiekcie HH 30. Fot. HST/NASA.
W latach 1995 i 2000 dysk miał stałą jasność, podczas gdy w roku 1998 jego prawa strona była wyraźnie jaśniejsza. Zmiany widać też w wąskich strugach gazu (tzw. dżetach), wyrzucanych prostopadle do płaszczyzny dysku. Poruszają się one wzdłuż linii pola magnetycznego gwiazdy z prędkością kilkuset tysięcy kilometrów na godzinę. Co ciekawe, gaz w górnym dżecie ma dwa razy większą prędkość niż gaz w dżecie dolnym.
Michał Czerny
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach