Pod wpływem grawitacji galaktyki wykonują okrutny taniec, który niekiedy kończy się wzajemnym rozszarpywaniem. Efektownym tego przykładem jest grupka pięciu galaktyk, leżących blisko siebie w przestrzeni kosmicznej, widoczna w gwiazdozbiorze Pegaza. Grupkę tworzą galaktyki, oznaczone w katalogach NGC7317, NGC7318A, NGC7318B, NGC7319 i NGC7320. Znajdują się w odległości około 270 milionów lat świetlnych od nas. Owo skupisko odkrył w 1877 r. francuski astronom z Obserwatorium w Marsylii, Edouard Stephen, i dlatego ochrzczono je Kwintetem Stephana. Nie mógł ku temu niezwykłemu ugrupowaniu nie zwrócić swego sokolego oka Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST). I oto możemy podziwiać tego efekty.
|
|
powiększenie...
Fragment Kwintetu Stephana na zdjęciu wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Najbardziej z prawej widać dwie ścierające się ze sobą galaktyki: NGC7318B i NGC7318A. U dołu wyziera spoza kadru brzeg NGC7320. Powyżej świeci NGC7319. Piąty, niewidoczny na zdjęciu członek Kwintetu Stephana - NGC7317 - znajduje się poza kadrem, na prawo w dół. Obecnie uważa się, że tak naprawdę grupę związanych grawitacyjnie galaktyk tworzą cztery obiekty, bez NGC7320, leżącej 35 milionów lat świetlnych przed tą czwórką. Zdjęcie obejmuje obszar o rozmiarach 3,7 x 2,5 minuty kątowej (średnica tarczy Księżyca wynosi 30 minut kątowych). Fot. ESA/NASA.
|
|
|
Dobrej jakość zdjęcie, uzyskane przez HST, pozwala badać, w jaki sposób oddziałujące na siebie grawitacyjnie galaktyki wyszarpują sobie strumienie gazu, a nawet gwiazd, i jak ich kształty zmieniają się pod wpływem sił pływowych (tej samej natury, co przypływy i odpływy ziemskich oceanów). Na przykład gwałtowne - w skali czasowej życia galaktyki - zagęszczanie materii powoduje, że łatwiej i w większej obfitości zaczynają powstawać gwiazdy. Na zdjęciu obszary nowo narodzonych gwiazd można chociażby identyfikować z białoniebieskimi obłoczkami otaczającymi dwie galaktyki NGC7318A i B.
Kwintet Stephana stanowi wyzwanie dla miłośniczych obserwacji nieba. Tworzące go galaktyki można dostrzec już za pomocą teleskopów o średnicy 25-30 cm. W teleskopie 25-centymetrowym NGC7320 jest plamką o rozmiarach 50 x 35 sekund kątowych, z zarysowującym się jaśniejszym jądrem (rektascensja 22h33,8m; deklinacja +33o41'36,2''). Blisko ze sobą oddziałujące galaktyki NGC7318A i B wyglądają jak pojedynczy obiekt o średnicy około 1 minuty kątowej, również zawierający jedno jaśniejsze jądro. NGC7317 przypomina rozmytą gwiazdę podwójną. Najtrudniej jest zaobserwować NGC7319 - nieregularną delikatną mgiełkę o wielkości 40 x 20 sekund kątowych.
|
