Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 29-11-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Bardzo mały sąsiad
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
29-11-2000





Bardzo mały sąsiad
Nigdy nie jest za późno, by poznać się z sąsiadem: właśnie astronomowie odkryli, że blisko Słońca wędruje nieznana wcześniej gwiazda o bardzo małej masie. Gwiazdka ta nosi wdzięczną nazwę DENIS-P J104814.7-395606.1, co da się wytłumaczyć tym, że została namierzona podczas obserwacji prowadzonych w ramach Głębokiego Przeglądu Nieba w Bliskiej Podczerwieni (Deep Near-Infrared Survey, czyli DENIS). Cyferki mają związek z jej współrzędnymi na sferze niebieskiej.

Jak doszło do odkrycia? Międzynarodowy zespół astronomów, pracujący w Chile, dostrzegł podczas przeglądu nieba w bliskiej podczerwieni stosunkowo jasne punktowe źródło światła. A zatem gwiazda. Pozostało tylko rozstrzygnąć, czy obserwowana jasność jest wynikiem tego, że patrzymy na słabo świecącą gwiazdę, która znajduje się blisko nas, czy też na gwiazdę wyświecającą dużo energii, ale ze sporej odległości. Pomóc w tym mogła analiza widma światła gwiazdy. I rzeczywiście. Wśród prążków linii widmowych (widmo uzyskano za pomocą teleskopu Keck I na Hawajach) udało się odnaleźć ślady jednoznacznie przemawiające za gwiazdą-karzełkiem, a nie odległym czerwonym olbrzymem. Co więcej, widmo zdradziło, że masa tej gwiazdy mieści się prawdopodobnie w przedziale 60-90 mas Jowisza, a więc na granicy świata gwiazd. Oddziela ona niepozorne czerwone karły, które wyświecają jeszcze energię wyprodukowaną w swym wnętrzu na drodze reakcji termojądrowych, od karłów brązowych, w których nigdy reakcje te się nie zapaliły.

Skoro udało się stwierdzić, że mamy do czynienia z niewielką gwiazdką, należało przyjąć, iż znajduje się ona blisko Słońca. W przeciwnym razie byśmy jej nie dostrzegli. Potwierdzili ten wniosek astronomowie z Obserwatorium Paryskiego, którzy odkryli, że ów karzeł został już uwieczniony 14 i 25 lat temu na płytach fotograficznych, tyle że wówczas nikt na niego nie zwrócił uwagi. Tak czy owak, odkrycie to pozwoliło ustalić, że obiekt pokonuje każdego roku mniej więcej 1,5 sekundy kątowej na sferze niebieskiej. Oznacza to, że dzieli go od Słońca zaledwie 13 lat świetlnych. Karzeł lokuje się tym samym wśród 28 systemów gwiezdnych leżących najbliżej nas.

Pobliski karzeł na zdjęciach wykonanych w latach: 1975, 1986 i 1999.
Pobliski karzeł na zdjęciach wykonanych w latach: 1975, 1986 i 1999. Jego niewielka jasność absolutna w połączeniu z dużym ruchem własnym po sferze niebieskiej (około 1,5 sekundy kątowej na rok) oznaczają, że znajduje się blisko Słońca. Fot. Obserwatorium Paryskie/Eduardo Martin i in.

Na koniec słów kilka o DENIS-ie, dzięki któremu poznaliśmy sąsiada-karła. Jest to przegląd całego nieba południowego w poszukiwaniu źródeł promieniowania w bliskiej podczerwieni, a zatem na granicy optycznej części widma i podczerwonej. Obserwacje są wykonywane za pomocą metrowego teleskopu Europejskiego Obserwatorium Południowego (European Southern Observatory, czyli ESO), umiejscowionego w La Silla w Chile. Instrument został wyposażony w trzykanałową kamerę, umożliwiającą jednoczesne prowadzenie obserwacji na falach długości 1,25 i 2,16 mikrometra (bliska podczerwień) oraz 0,8 mikrometra (jeszcze zakres optyczny). Przegląd rozpoczął się w 1996 r. i ma się zakończyć wkrótce, po uzyskaniu obrazów ponad 100 milionów źródeł punktowych i 100 tysięcy galaktyk.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach