Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 18-01-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Ile lat tworzył się Jowisz?
autor:
Michał Czerny
z dnia:
18-01-2001





Ile lat tworzył się Jowisz?
Obserwacje wodoru molekularnego w dyskach otaczających młode gwiazdy zmieniły wyobrażenie o czasie powstawania planet olbrzymów.

Planety powstają w dyskach gazowo-pyłowych, otaczających młode gwiazdy. Zgodnie z obecnymi teoriami początkowo tworzą się skaliste jądra. Te, które znajdują się stosunkowo daleko od macierzystego słońca, zaczynają zbierać gaz, w ten sposób stając się wielkimi planetami typu Jowisza. W mniejszych odległościach od gwiazdy gazu praktycznie nie ma, gdyż panują tam większe temperatury i jest on wywiewany na zewnątrz. Dlatego planety bliższe Słońcu są skaliste, dalsze zaś - gazowe.

Dotychczas sądzono, że czas powstawania gazowych planet olbrzymów jest dosyć krótki (kilka milionów lat) w porównaniu z czasem tworzenia się mniejszych planet skalistych (20-100 milionów lat). Argumentowano, że gaz jest szybko wywiewany poza dysk i jego rezerwuar prędko się kończy. Wydawały się potwierdzać to obserwacje tlenku węgla, którego znajdowano bardzo mało w dyskach otaczających gwiazdy o wieku przekraczającym kilka milionów lat.

W numerze "Nature" z 4 stycznia 2001 r. W. F. Thi i współpracownicy opisują obserwacje wodoru molekularnego (H2) w dyskach wokół trzech gwiazd. Obserwacji dokonano za pomocą Infrared Space Observatory (Kosmiczne Obserwatorium Podczerwone; ISO). Wiek tych gwiazd - Pictoris, 49 Ceti i HD135344 - ocenia się na 8-30 milionów lat. Okazało się, że ilość wodoru molekularnego w dyskach jest znaczna. Stosunek ilości gazu do pyłu jest zbliżony do stosunku istniejącego w materii międzygwiazdowej. Tak więc zapasy gazu, potrzebnego do tworzenia się planet typu Jowisza, mogą przetrwać znacznie dłużej niż do tej pory sądzono. Planety olbrzymy mogą zatem powstawać wolniej.

Sfotografowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a dysk pyłowy
powiększenie...

Sfotografowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a dysk pyłowy wokół gwiazdy Pictoris oraz jego model teoretyczny. Litery A, B, C i D oznaczają kolejne pierścienie, z których składa się dysk. Fot. NASA/HST.

Dlaczego w takim razie w dyskach tych nie zaobserwowano tlenku węgla? Są dwie możliwości. Albo cząsteczki tego gazu ulegają niszczeniu przez promieniowanie ultrafioletowe gwiazdy, albo są wiązane w postaci lodu w ziarnach pyłu.

Michał Czerny
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach