Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 15-03-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Czarna dziura w Centaurze
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
15-03-2001





Czarna dziura w Centaurze
Międzynarodowy zespół astronomów uzyskał nowe dane, potwierdzające istnienie czarnej dziury w centrum jednego z najbardziej interesujących obiektów nieba południowego - radioźródła Centaurus A. Jest to najjaśniejsze źródło fal radiowych w gwiazdozbiorze Centaura, a zarazem jedna z bliżej położonych galaktyk - bagatela, zaledwie 11 milionów lat świetlnych od Drogi Mlecznej. Wygląd Centaurusa A od dawna intrygował astronomów, którzy w końcu doszli do wniosku, że powstał on w wyniku zderzenia dwóch galaktyk: dużej galaktyki eliptycznej i mniejszej galaktyki spiralnej.

Centaurus A (czyli NGC 5128)
Centaurus A (czyli NGC 5128) na obrazie powstałym ze złożenia zdjęć wykonanych 31 stycznia i 1 lutego 2000 r. za pomocą jednego z 8,2-metrowych instrumentów Very Large Telescope (VLT, czyli Bardzo Duży Teleskop, co jest niewątpliwą prawdą) z chilijskiego Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). Rzuca się w oczy szeroka, ciemna smuga pyłu z galaktyki spiralnej, która zderzyła się z większą od niej galaktyką eliptyczną (w tle). Fot. ESO.

Centaurus A po raz pierwszy wpadł w oko astronomom w 1847 r. Wówczas to John Herschel (1792-1871) - który wzorem swego słynnego ojca, Williama Herschela (1738-1822), katalogował mgławice, tyle że nie nieba północnego, lecz południowego - odnotował dość dziwny wygląd tej mglistej plamki. W XX w. okazało się, że jest ona najintensywniejszym źródłem promieniowania radiowego w konstelacji Centaura (stąd literka A, jak łatwo się domyślić), jednym z najjaśniejszych radioźródeł ziemskiego nieba i najbliżej nas położoną radiogalaktyką.

Centrum Centaurusa A (zdjęcie obejmuje obszar o rozmiarach 4400 x 4400 lat świetlnych). To wśród tych obłoków gazu i pyłu czai się czarna dziura. Fot. ESO.
Centrum Centaurusa A (zdjęcie obejmuje obszar o rozmiarach 4400 x 4400 lat świetlnych). To wśród tych obłoków gazu i pyłu czai się czarna dziura. Fot. ESO.

Potężna warstwa pyłu, przecinająca środek Centaurusa A, nie ułatwia poznania tajemnic aktywności tego obiektu. Na szczęście od jakiegoś już czasu astronomowie nie muszą polegać wyłącznie na świetle widzialnym, mając do dyspozycji - dzięki wysoko położonym obserwatoriom oraz instrumentom wystrzelonym na orbitę okołoziemską - właściwie cały zakres promieniowania elektromagnetycznego. I tak na przykład fale podczerwone znacznie łatwiej przenikają gęste obłoki pyłowe niż promieniowanie optyczne.

Zespół astronomów z Włoch, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych wykorzystał jeden z ośmiometrowych kolosów VLT do przeprowadzenia w bliskiej podczerwieni obserwacji centrum Centaurusa A - skrywającego, jak przypuszczano od pewnego czasu, czarną dziurę, która wsysa na potęgę materię i w ten sposób generuje intensywne strumienie promieniowania. Badania ruchu wirowego centralnego dysku materii - doplerowskich przesunięć podczerwonych linii widmowych jednokrotnie zjonizowanego żelaza (1256,68 nanometra) i wodoru (1281,81 nanometra) - pozwoliły ustalić, że ów dysk porusza się wokół zwartego źródła pola grawitacyjnego o masie 200 milionów razy przewyższającej masę Słońca. Nie ulega wątpliwości, że najlepiej pasującym do tej sytuacji tworem jest supermasywna czarna dziura. Wyniki obserwacji, przeprowadzonych pod kierunkiem Ethana Schreiera z Instytutu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a w Baltimore (USA), ukazały się 10 marca 2001 r. w czasopiśmie "Astrophysical Journal".

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach