Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 02-04-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Nowy wulkan w nieoczekiwanym miejscu
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
02-04-2001





Nowy wulkan w nieoczekiwanym miejscu
Dwie sondy kosmiczne - GalileoCassini - prowadząc obserwacje księżyca Jowisza, Io, odkryły na nim kolejny potężny wulkan, tyle że tym razem nie w okolicach równika, lecz... tuż przy biegunie. W ten sposób lista znanych czynnych wulkanów na tym księżycu największej planety Układu Słonecznego zbliża się do dwudziestu.

Hipoteza, że na Io, jednym z galileuszowych księżyców Jowisza, mogą istnieć czynne wulkany została postawiona w 1979 r., a prezentujący ją artykuł ukazał się w tymże roku, 3 dni przed dotarciem do planety olbrzyma sondy Voyager 1. I rzeczywiście, na zdjęciach wykonanych przez ten statek odkryto fontanny materii, tryskające w górę. Kiedy 4 miesiące później do systemu Jowisza dotarła druga sonda, Voyager 2, wulkany na Io nadal były czynne. Ostatecznie do końca 2000 r. na fotografiach przesłanych przez statki VoyagerGalileo uczeni zidentyfikowali na Io 15 czynnych wulkanów i kilkaset nieaktywnych utworów wulkanicznych.

Wulkanizm na Io ma nieco inny charakter niż ziemski. Wydaje się, że u jego korzeni leży roztapianie wnętrza księżyca poprzez tarcie wynikające z oddziaływania pływowego z macierzystą planetą. Stopione w ten sposób skały zamieniają się w krzemianowe magmy, które unoszą się do góry, ku powierzchni Io. Gdy tam dotrą do - występujących w obfitości - zbiorników roztopionej siarki, gwałtownie ją odparowują. Ciśnienie powstałego w dużych ilościach gazowego dwutlenku siarki wypycha gazy i ciecze ze zbiornika i... mamy erupcję wulkaniczną. Najpotężniejsze pióropusze materii wznoszą się na 400-500 kilometrów nad powierzchnię księżyca i rozrzucają materię w obszarze o promieniu blisko 1000 kilometrów.

Nowy wulkan na Io
powiększenie...

Nowy wulkan na Io odkryty na zdjęciach z sondy Cassini (cztery klatki u góry) i Galileo (na dole). Obrazy z Cassiniego przedstawiają Io w (od lewej do prawej): naturalnych barwach (wskazano wulkan Loki), barwach wzmocnionych oraz w ultrafiolecie, gdzie na obu zdjęciach widać pióropusze materii wyrzucane przez wulkany Pele i nowo odkryty, usytuowany w obszarze Tvashtar Catena. Natomiast na dwóch obrazach Io sporządzonych dzięki obserwacjom sondy Galileo widać wyraźnie czerwonawe pierścienie materii otaczające wulkany Pele i Tvashtar - ślady opadania "popiołów". Fot. JPL/NASA.
Na przełomie grudnia 2000 r. i stycznia 2001 r. księżyc Io był obserwowany przez dwie sondy: Galileo, który krąży wokół Jowisza już od grudnia 1995 r., i Cassiniego, zmierzającego do systemu Saturna. Badania te doprowadziły do odkrycia potężnego wulkanu, który wybucha na obszarze, zwanym Tvashtar Catena, a znajdującym się na 63 stopniu szerokości północnej. Ponieważ dotąd właściwie wszystkie czynne wulkany na Io rejestrowano w pobliżu równika księżyca, odkrycie to wzbudziło duże zainteresowanie. Tym bardziej że wulkan rzeczywiście jest imponujący: wytryskuje 350-420 kilometrów ponad powierzchnię Io, produkując więcej materii wulkanicznej niż słynna erupcja ziemskiego wulkanu St. Helens w 1980 r. Natomiast na ultrafioletowych zdjęciach innego wulkanu Io, niestrudzonego Pele, zauważono nie tylko wciąż wysoki pióropusz, lecz także niezwykle jasną plamę u jego podstawy. Na razie nie potrafimy wyjaśnić, co to takiego. Według przyjmowanych modeli krzemianowa magma nie może rozgrzać się do tak wysokiej temperatury, by świecić tak jasno w ultrafiolecie.

Ponieważ według nowego, niedawno zatwierdzonego planu sonda Galileo ma w sierpniu 2001 r. przelecieć na wysokości zaledwie 200 kilometrów nad powierzchnią Io i w dodatku nad północnymi obszarami okołobiegunowymi, uczeni zastanawiają się, czy nie doprowadzić do tego, by zanurzyła się w pióropusz rozkwitający nad Tvashtar Catena. Jeśli wciąż będzie się unosił nad powierzchnią wulkanicznego księżyca Io.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach