Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 09-04-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Nowe teorie planet
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
09-04-2001





Nowe teorie planet
540 lat temu, 8 kwietnia 1461 r., zmarł w Wiedniu jeden z najznakomitszych astronomów europejskich przełomu średniowiecza i renesansu. Jego prace przyniosły odnowę astronomii, która ostatecznie zaowocowała sformułowaniem teorii heliocentrycznej przez Mikołaja Kopernika.

Georg Peurbach urodził się 30 maja 1423 r. w austriackiej miejscowości Peurbach w pobliżu Linzu. Studiował na uniwersytetach niemieckich, francuskich i włoskich. W 1543 lub 1454 r. rozpoczął wykłady na Uniwersytecie Wiedeńskim, po otrzymaniu stopnia magistra za rozprawę Theoricae novae planetarum (Nowe teorie planet), będącą nowoczesnym podręcznikiem astronomii geocentrycznej Klaudiusza Ptolemeusza i jego arabskich kontynuatorów. Nowe teorie planet, wydane ostatecznie około 1473 r. w Norymberdze, zastąpiły przestarzałe traktaty astronomiczne jeszcze z XIII w. O popularności dzieła Peurbacha świadczy to, że aż do pierwszej połowy XVII w. miało ono z górą 50 wydań w wersji drukowanej.

Nowe teorie planet tłumaczyły modele Ptolemeusza, opisujące ruchy Słońca, Księżyca i planet wokół Ziemi. Miało to istotne znaczenie, gdyż na tych modelach opierały się najpopularniejsze w średniowieczu tablice astronomiczne, Tablice Alfonsyńskie, powstałe pod patronatem króla Alfonsa X Mądrego, władcy Kastylii i Leonu, około 1272 r. Astronomowie i astrolodzy powszechnie wykorzystywali je zarówno w swych badaniach, jak i do układania przepowiedni. Dzieło Peurbacha było znane krakowskiej szkole astronomicznej już w latach siedemdziesiątych XV w. Komentarz do niego, zatytułowany Commentariolum super Theoricas novas planetarum GeorgiiPurbachii, napisał w 1482 r. w Krakowie Wojciech z Brudzewa (1445-1495) i z komentarza tego korzystał podczas swych krakowskich studiów Mikołaj Kopernik. Ważnym elementem Nowych teorii planet Peurbacha były modele "rzeczywistych" sfer, składających się na geometrię wszechświata geocentrycznego.

Peurbach był nie tylko profesorem na Uniwersytecie Wiedeńskim, lecz także nadwornym astrologiem króla Węgier, Władysława V, później zaś cesarza Fryderyka III. W 1460 r. za sprawą przybycia do Wiednia legata papieskiego, kardynała Johannesa Bessariona (ok. 1395-1472), Peurbach rozpoczął bodaj najważniejszy projekt naukowy swego życia. Bessarion próbował bezskutecznie namówić cesarza Fryderyka III i książęta niemieckie na wyprawę przeciw Turkom i odbicie Konstantynopola. Natomiast udało mu się zarazić wiedeńskich astronomów - Peurbacha i jego ucznia, Johannesa Müllera (1436-1476), zwanego Regiomontanem - entuzjazmem do pomysłu przygotowania skróconej wersji biblii astronomów tamtych czasów, Almagestu Ptolemeusza, i to nie na podstawie istniejącego przekładu łacińskiego Gerarda z Cremony, lecz z języka oryginału - z greki. Oto co pisał na ten temat wyborny znawca dawnej astronomii (i dzieła Kopernika), Ludwik Antoni Birkenmajer:

Podejrzewając, nie bez podstawy, wierność liczb w Gerhardowskiem tłumaczeniu Almagestu na barbarzyńską łacinę według starej wersji arabskiej, ślęczy [Peurbach] nad oryginalnym greckim tekstem dzieła Ptolemeusza z rękopisu, jaki mu dostarczył kardynał Bessarion, sprawujący potenczas w Wiedniu legację od papieża Piusa II-go. Lepszy obserwator niż teoretyk, widzi jednakże Peurbach rój błędów geometrycznych, przepełniających stare, po szkołach tak wzięte, Gerhardowskie teoryki planet, niejeden szczegół prostuje, godzi jak może przeróżne sprzeczności [...] (Mikołaj Kopernik jako uczony, twórca i obywatel, Kraków 1923).

Peurbach zdołał dokończyć streszczenie pierwszych 6 ksiąg Almagestu (a jest ich 13). Zmarł nieoczekiwanie 8 kwietnia 1461 r., w wieku 38 lat. Mając świadomość nadchodzącego kresu swego życia, Peurbach zobowiązał Regiomontana do kontynuowania pracy. Ten danego słowa dotrzymał. Epitome in Almagestum Ptolemaei (Almagest Ptolemeusza w wersji skróconej) ukazał się drukiem w 1496 r. w Wenecji. W ten sposób nauka Ptolemeusza w ścisłej postaci stała się dostępna w Europie Zachodniej. Ale niespełna 50 lat później w Norymberdze ukazało się dzieło Kopernika De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach), które nową teorię planet wprowadzało w zupełnie inny sposób, niż wyobrażał to sobie Peurbach - nie poprzez głębsze i precyzyjniejsze rozumienie modeli Ptolemeusza.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach