Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 30-05-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Varuna po Plutonie i Charonie
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
30-05-2001





Varuna po Plutonie i Charonie
Coraz lepiej poznajemy świat ciał niebieskich krążących poza orbitami Neptuna i Plutona - astronomowie określili właśnie średnicę trzeciego pod względem wielkości obiektu w tamtych odległych rejonach. Varuna, bo taką nazwę otrzymało owo odkryte w listopadzie 2000 r. ciało, okazał się niewiele mniejszy od Charona, księżyca Plutona.

Ta historia ciągnie się już bardzo długo. I w związku z tym była wielokrotnie opowiadana na najróżniejsze sposoby. Dlatego tym razem pozwolę sobie na telegraficzny skrót:

* W 1846 r. został odkryty Neptun - pierwsza planeta zaobserwowana nie przypadkiem, lecz za sprawą obliczeń na gruncie mechaniki nieba.

* Ponieważ obserwowana orbita Neptuna nie pasowała dokładnie do wyliczonej, w dalszym ciągu podejrzewano istnienie kolejnej, dziewiątej już planety Układu Słonecznego.

* Podejrzenia potwierdziły się połowicznie: w końcu w 1930 r. odkryto Plutona, lecz jego masa okazała się zbyt mała, by przypisać mu całość zaburzającego wpływu na Neptuna.

* Tak rozpoczęto poszukiwania dziesiątej planety, Planety X. Nieodmiennie kończyły się fiaskiem. Aż w 1992 r. okryto wreszcie w tamtych rejonach pierwsze ciało, potem drugie... Dzisiaj znamy ich niemal 400 i uważamy za przedstawicieli tzw. pasa Kuipera.

Jeden z ciekawszych przedstawicieli pasa Kuipera wpadł w oko astronomom 28 listopada ubiegłego roku. Najpierw otrzymał nazwę 2000 WR106, później stał się Varuną (Waruną - wedyjskim bogiem nieba). A obecnie, za sprawą pracy opublikowanej w "Nature" z 24 maja 2001 r. przez zespół amerykańskich astronomów pod kierunkiem Davida Jewitta, Varuna zyskał dość dobrze określone kształty. I na liście odległych ciał Układu Słonecznego (krąży w średniej odległości 43,27 jednostki astronomicznej od Słońca) wskoczył na trzecie miejsce, zaraz po Plutonie i jego księżycu, Charonie.

Rozmiary ciał pasa Kuipera są szacowane na podstawie pomiarów ich jasności, przy założeniu, że zdolność odbijania światła przez te obiekty (czyli ich albedo) nie odbiega od albedo jądra komety, wynosząc około 0,04 (4%). Jest to z pewnością dość grube przybliżenie. Nieco większą dokładność pozwala osiągnąć dodatkowy pomiar promieniowania termicznego - zaabsorbowanej przez powierzchnię ciała i następnie emitowanej w przestrzeń kosmiczną energii Słońca. Jednakże dla obiektów spoza orbit Neptuna i Plutona maksimum takiego promieniowania przypada w okolicach 70 mikrometrów, czyli w części podczerwonej widma albo w ogóle nie przepuszczanej przez ziemską atmosferę, albo przepuszczanej w niewielkiej ilości w wąskich "oknach". Dlatego pomiary takie nie są sprawą prostą.

W przypadku Varuny jednak się powiodły. Ostatecznie okazało się, że jego albedo sięga 0,07 (7%) i w połączeniu z pomiarami emisji w podczerwieni pozwala ocenić średnicę tego obiektu na 900 kilometrów (rozmiary Plutona i Charona wynoszą, odpowiednio, 2400 i 1200 kilometrów; masa Varuny to zapewne 6% masy Plutona). W ten sposób dziewiąta planeta Układu Słonecznego, wraz ze swym księżycem, jeszcze bardziej zbliżyła się do gromadki ciał tworzących pas Kuipera.

Rozmiary Plutona i Charona oraz największych zaobserwowanych dotąd ciał pasa Kuipera. Rys. Institute for Astronomy/University of Hawaii.
powiększenie...

Rozmiary Plutona i Charona oraz największych zaobserwowanych dotąd ciał pasa Kuipera. Rys. Institute for Astronomy/University of Hawaii.

Teleskop im. Jamesa Clerka Maxwella ma średnicę 15 metrów i jest największym instrumentem z działających obecnie na Ziemi przeznaczonym do obserwacji na falach submilimetrowych. Fot. Institute for Astronomy/University of Hawaii.
Teleskop im. Jamesa Clerka Maxwella ma średnicę 15 metrów i jest największym instrumentem z działających obecnie na Ziemi przeznaczonym do obserwacji na falach submilimetrowych. Fot. Institute for Astronomy/University of Hawaii.

Obserwacje Varuny były prowadzone ze szczytu Mauna Kea na Hawajach: albedo w dziedzinie optycznej wyznaczono za pomocą teleskopu o średnicy 2,2 metra, natomiast promieniowanie termiczne zostało zarejestrowane z użyciem kamery podczerwonej zespolonej z Teleskopem im. Jamesa Clerka Maxwella. Astronomowie wiążą duże nadzieje na znaczny postęp badań obiektów pasa Kuipera po wystrzeleniu w 2002 r. na orbitę okołoziemską Kosmicznego Teleskopu Podczerwonego (Space Infrared Telescope Facility - SIRTF).

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach