Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 04-06-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Jak kwazar z galaktykami
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
04-06-2001





Jak kwazar z galaktykami
Używając jednego z czterech ośmiometrowych teleskopów olbrzymów z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) na Paranal w Chile, astronomowie zarejestrowali grawitacyjne zmagania między odległym kwazarem a otaczającymi go galaktykami. Pozwala to snuć hipotezy na temat aktywności kwazarów i źródeł materii, która stanowi "pożywienie" supermasywnych czarnych dziur, występujących, jak się przypuszcza, w ich centrach.

Obserwacje zostały wykonane przez zespół niemieckich astronomów z uniwersytetów w Getyndze i Heidelbergu za pomocą jednego z instrumentów o średnicy 8,2 metra, wchodzącego w skład Bardzo Dużego Teleskopu (VLT). Badany obiekt to kwazar HE 1013-2136, którego odległość, oceniona na podstawie przesunięcia widma ku czerwieni, sięga 10 miliardów lat świetlnych. Obraz odsłonił istotne szczegóły, wskazujące na "ściąganie" wielkich ilości materii z otoczenia kwazara ku jego środkowi.

Kwazar HE 1013-2136
powiększenie...

Kwazar HE 1013-2136 (jasny punkt w centrum) na zdjęciu wykonanym w lutym 2001 r. jednym z teleskopów VLT. Znajduje się w gwiazdozbiorze Węża Wodnego i ma jasność 17 wielkości gwiazdowych. Na fotografii widoczne są dwa łuki materii (dłuższy u dołu po lewej, krótszy u góry po lewej), ściąganej ku centrum kwazara. Fot. ESO.
wazar HE 1013-2136
powiększenie...

Kwazar HE 1013-2136 (jasny punkt w centrum) i jego otoczenie na obrazie, będącym wyostrzoną komputerowo wersją zdjęcia poprzedniego. Wyraźniej tutaj widać dwa łuki materii oraz ich "guzełkowatą" strukturę. Dłuższy łuk rozciąga się na odległości 150 tysięcy lat świetlnych (1,5 razy większej niż średnica Drogi Mlecznej). Rozdzielczość obrazu wynosi 10 tysięcy lat świetlnych (0,6 sekundy kątowej). Fot. ESO.
Obecnie dość powszechnie przyjmuje się, że źródłem wielkich ilości energii, wyświecanych przez kwazary są supermasywne czarne dziury (o masie miliardów mas Słońca), tkwiące w ich środkach. Wypromieniowywana energia miałaby w takim wypadku powstawać w wyniku zamiany energii grawitacyjnej materii spadającej na czarną dziurę - często poprzez olbrzymi dysk akrecyjny, wirujący wokół niej. Kwazary są młodymi obiektami (obserwujemy je na dużych odległościach, a zatem w czasie, gdy Wszechświat był jeszcze młody) i potężnie promieniują, więc istotnym jest pytanie skąd i w jaki sposób czerpią pożeraną później materię oraz na jak długo może jej wystarczyć czarnej dziurze o typowym (dla kwazarów) apetycie.

Tego rodzaju zdjęcia, jak prezentowane tutaj, mogą z pewnością pomóc znaleźć odpowiedź na te pytania. Widać bowiem na nich łuki, będące strumieniami materii ściąganej z pobliskich galaktyk przez grawitację kwazara (takie oddziaływania pływowe obserwujemy również w wypadku zwykłych galaktyk). Szacuje się, że typowa "kwazarowa" czarna dziura połyka rocznie masę porównywalną z 10 masami Słońca i że wystarcza to na podtrzymanie aktywności kwazara przez około 100 milionów lat (przypomnijmy, iż wiek Wszechświata szacuje się na kilkanaście miliardów lat, a nasze Słońce świeci już przez 4,5 miliarda lat).

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach