Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 18-09-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Pulsująca nowa
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
18-09-2001





Pulsująca nowa
Rentgenowskie obserwatorium Chandra zarejestrowało interesujące zachowanie gwiazdy nowej, która nie tylko gwałtownie rozbłysła w promieniach X, lecz także zaczęła regularnie zmieniać swoją jasność. Gwiazdą tą jest Nova Aquila (nowa w Orle), która została odkryta w grudniu 1999 r., gdy pojaśniała w świetle widzialnym

Model klasycznej nowej: materia z normalnej gwiazdy (po lewej) jest ściągana przez grawitację białego karła (po prawej, w środku dysku) na jego powierzchnię, ale zanim na nią trafi, wędruje po spirali, tworząc wokół białego karła dysk akrecyjny. Rys. NASA/CXC/M. Weiss.

Od pewnego już czasu astronomowie wiedzą, że gwiazdy nowe są ciasnymi układami podwójnymi, w których jeden ze składników wyrywa materię drugiemu (polecamy klasyczny artykuł Gwiazdy nowe profesora Józefa Smaka, opisujący ów model). Tym "żarłocznym" składnikiem jest biały karzeł - jeden z możliwych końcowych etapów ewolucji gwiazd; zwarta gwiazda, w której masa porównywalna z masą Słońca jest skupiona w kuli o rozmiarach Ziemi. "Gwiazda-ofiara" zaś to normalna gwiazda, której zewnętrzne warstwy, bogate w wodór, nie mogą się oprzeć grawitacji białego karła, więc odrywają się od niej i po spirali dążą ku zwartemu składnikowi układu. W ten sposób powstaje wokół białego karła dysk akrecyjny. Na jego wewnętrznym brzegu panuje bardzo wysoka temperatura - na skutek rozgrzewania się materii wodorowej w wyniku tarcia w dysku oraz podgrzewania ze strony białego karła. W gromadzącej się w ten sposób na powierzchni białego karła materii rozpoczynają się reakcje termojądrowe (wodór przechodzi w hel), a gdy gwałtownie przybierają na sile - dochodzi do rozbłysku. Na niebie pojawia się gwiazda nowa.

Ów ogólny model wymaga, oczywiście, szczegółowych uzupełnień. Obserwacje zebrane za pomocą Chandy na pewno pozwolą wnieść do niego małe co-nie-co. Orbitalne obserwatorium w promieniach X śledziło gwiazdę Nova Aquila czterokrotnie w okresie od kwietnia do października 2000 r. Pod koniec tego czasu Chandra wykrył zmiany jasności rentgenowskiej, następujące z okresem 40 minut. Obserwacje pozwoliły również zmierzyć temperaturę na powierzchni białego karła: sięga ona 300 tysięcy stopni! (dla porównania, temperatura powierzchniowa Słońca nie przekracza 6 tysięcy stopni). W tym samym okresie pojawił się silny, piętnastominutowy rozbłysk nowej w promieniach X.

O ile cykliczne zmiany jasności łatwo jest wytłumaczyć pulsacjami - rytmicznym kurczeniem się i rozdymaniem - powierzchni białego karła z nagromadzoną na niej materią drugiej gwiazdy, o tyle wskazanie zjawiska, odpowiedzialnego za krótkotrwały rozbłysk rentgenowski wymaga zastanowienia - twierdzą astronomowie z międzynarodowego zespołu, badającego nową w Orle. Innymi słowy, jest co modelować.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach