Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 13-11-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Bardzo duży i bardzo bystry
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
13-11-2001





Bardzo duży i bardzo bystry
Astronomom Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) w Chile udało się uruchomić potężny interferometr, dzięki któremu będziemy mogli mierzyć średnice gwiazd. Pierwsze próby, przeprowadzone w ostatnich dniach października 2001 r. pokazały, że instrument, złożony z dwóch teleskopów olbrzymów, spełnia pokładane w nim nadzieje. Teleskopy te mają średnicę 8,2 metra i są częścią Bardzo Dużego Teleskopu (Very Large Telescope, czyli VLT).

Bardzo Duży Teleskop (VLT) to cztery instrumenty wyposażone w zwierciadła o średnicy 8,2 metra, umieszczone na chilijskim szczycie Cerro Paranal. Na pierwszym planie widać teleskop Yepun, z tyłu (od lewej): Antu, Keuyen i Melipal. W pomiarach interferometrycznych wzięły udział instrumenty Antu i Melipal. Fot. ESO.

Możliwości nowego instrumentu przetestowano podczas obserwacji Achernara (α Eri), najjaśniejszej gwiazdy konstelacji Erydan. Interferometr pozwolił stwierdzić, że średnica tarczy gwiazdy wynosi 0,0019 sekundy kątowej (średnica kątowa tarczy Księżyca to 1800 sekund). A ponieważ znamy dość dokładnie odległość do Achernara, która sięga 145 lat świetlnych, proste obliczenia dają bezwzględną średnicę gwiazdy: 13 milionów kilometrów, niemal 10 razy więcej niż średnica Słońca. Precyzja uzyskana podczas tych pomiarów odpowiada ustaleniu z Ziemi rozmiarów samochodu osobowego, który znajduje się na Księżycu.

powiększenie...

Zasada funkcjonowania interferometru VLT. Czoło fali światła odległej gwiazdy dociera do oddalonych od siebie o 102 metry dwóch teleskopów w różnym czasie, co zostaje ostatecznie wykorzystane do otrzymania obrazu interferencyjnego (interferometry fingers). Zanim jednak do tego dojdzie światło musi przebyć drogę blisko 200 metrów od optyki teleskopów - dwa ogniska Nasmytha i Coude - do Laboratorium Interferometrycznego (Interferometric Laboratory, VINCI). Na drodze tej światło gwiazdy jest kierowane przez zespół wielu zwierciadeł ustawionych z niezwykłą precyzją, sięgających tysięcznych części milimetra. Rys. ESO.

Zachęceni sukcesem, astronomowie skierowali interferometr VLT ku innym obiektom: trzem czerwonym karłom, a więc gwiazdom niewielkim; dwóm cefeidom, czyli gwiazdom zmieniającym okresowo swój promień i odgrywającym ważną rolę przy kalibrowaniu skali odległości we Wszechświecie; eta Carinae - masywnej, zmiennej gwieździe nieba południowego, będącej kandydatką do wybuchu jako supernowa. Wyniki tych pomiarów - które wkrótce powinny stać się rutynową działalnością - zostaną wkrótce opublikowane. Uda się w ten sposób polepszyć dokładność danych, które są potrzebne przy opracowywaniu teorii eweolucji gwiazd.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach