Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 09-01-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Słońce z karłem
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
09-01-2002





Słońce z karłem
7 stycznia 2002 r. astronomowie po raz kolejny pokazali, że gwiazdy nie lubią żyć samotnie. Tym razem za pomocą wyrafinowanych metod obserwacyjnych udało się dostrzec brązowego karła, który obiega po ciasnej orbicie gwiazdę bardzo podobną do Słońca. O odkryciu poinformowano na trwającym właśnie w Waszyngtonie 199 spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego.

Nowo zidentyfikowany brązowy karzeł krąży wokół gwiazdy 15 Sge
powiększenie...

Nowo zidentyfikowany brązowy karzeł krąży wokół gwiazdy 15 Sge w letniej konstelacji Strzały, słabej, choć widocznej gołym okiem. Rys. Gemini Observatory.

Gwiazdą z brązowym karłem jest niepozorna gwiazdka w Strzale (łac. Sagitta), oznaczona na mapach nieba jako 15 Sge, a w katalogach - HR 7672. Gwiazda ta jest bardzo podobna do Słońca (typ widmowy G), ale nieco od niego młodsza, gdyż jej wiek ocenia się na 1-3 miliardy lat. Znajduje się 57,7 roku świetlnego od nas. Po raz pierwszy zaczęto podejrzewać, że 15 Sge ma "subgwiezdnego" (czyli nie będącego ani gwiazdą - bo nie zachodzą w jego wnętrzu reakcje termojądrowe produkujące wyświecaną przezeń energię - ani planetą, bo jest znacznie masywniejszy nawet od planet olbrzymów) towarzysza jakieś 10 lat temu, w wyniku obserwacji zmian jej widma, przeprowadzonych w Obserwatorium Licka. Druga połowa 2001 r. pozwoliła owego towarzysza dostrzec bezpośrednio.

Obserwacje 15 Sge zespół pod kierunkiem Michaela Liu z Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Hawajskiego rozpoczął latem 2001 r. za pomocą teleskopu Gemini North o średnicy 8,1 metra (pisaliśmy o nim w Bliźniak Północny obserwuje). Udało się zauważyć w pobliżu gwiazdy plamkę bardzo słabego światła. By potwierdzić, że plamka ta jest związana z 15 Sge, w sierpniu i grudniu 2001 r. powtórzono obserwacje, tym razem używając innego instrumentalnego olbrzyma, dziesięciometrowego teleskopu Keck II, i jego systemu optyki adaptatywnej. Umożliwia on otrzymywanie niezwykle ostrych obrazów obiektów astronomicznych poprzez kompensowanie wpływu ziemskiej atmosfery, której ruchy prowadzą do rozmywania tych obrazów. I rzeczywiście, okazało się, że dostrzeżony obiekt krąży wokół 15 Sge.

15 Sge
15 Sge (duża, postrzępiona plama światła - to efekt instrumentalny) i jej brązowy karzeł (strzałka) na obrazie uzyskanym za pomocą teleskopu Kecka. Fot. W. M. Keck Observatory/University of Hawaii Institute of Astronomy/Michael Liu.

Na podstawie obserwacji udało się oszacować masę brązowego karła - mieści się ona w przedziale 55-78 mas Jowisza - oraz określić jego orbitę: krąży on wokół swej gwiazdy w średniej odległości 14 jednostek astronomicznych. Gdyby przyłożyć do tej konfiguracji skalę Układu Słonecznego, brązowy karzeł krążyłby wokół naszego Słońca między orbitami SaturnaUrana.

Obecność brązowego karła w obszarze planet olbrzymów wokół gwiazdy podobnej do Słońca jest bardzo ciekawą informacją. Astronomom przybył w ten sposób jeszcze jeden kawałek układanki, z której próbują oni odtworzyć procesy formowania się gwiazd, prowadzące a to do powstania układów podwójnych (lub wielokrotnych) gwiazd, a to gwiazd z systemem planetarnym, a to wreszcie gwiazd, okrążanych przez obiekty subgwiazdowe, jak w przypadku 15 Sge.

Jarosław Włodarczyk

O poszukiwaniach brązowych karłów w Galaktyce pisaliśmy w Karły jak gwiazdy
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach