Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 16-01-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Droga prześwietlona
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
14-01-2002





Droga prześwietlona
Najnowsze obserwacje w promieniach X, wykonane przez satelitarne obserwatorium Chandra, ukazały centrum Drogi Mlecznej w innym i pełniejszym świetle. Wyniki tych badań zostały opublikowane w czasopiśmie "Nature" z 10 stycznia 2002 r.

powiększenie...

Centralne obszary naszej Galaktyki na obrazie uzyskanym przez Chandrę. Zdjęcie obejmuje region o rozmiarach 900 x 400 lat świetlnych (2 x 0,8 stopnia) i można na nim wyróżnić setki punktowych źródeł promieniowania rentgenowskiego, jak również mglistą poświatę, produkowaną przez gaz o temperaturze 10 milionów stopni. Prawdopodobne położenie masywnej czarnej dziury, tkwiącej w samym centrum Drogi Mlecznej, wskazuje jasna plama, położona niemal w geometrycznym środku obrazu. Barwa czerwona odpowiada niskoenergetycznym promieniom X, zielona - pośrednim, a niebieska - wysokoenergetycznym. Fot. NASA/UMass/D. Wang i in.

Centrum naszej Galaktyki jest oddalone od Słońca o mniej więcej 26 tysięcy lat świetlnych. Od lat wiadomo, że zachodzą tam bardzo gwałtowne zjawiska, których efektem jest m.in. wysokoenergetyczne promieniowanie rentgenowskie. Jednakże badania środkowych obszarów Drogi Mlecznej w tym zakresie widma są utrudnione z dwóch powodów: po pierwsze, obserwacje trzeba prowadzić ponad ziemską atmosferą, która nie przepuszcza promieni X; po drugie, wciąż niełatwo jest osiągnąć astronomom odpowiednio wysoką zdolność rozdzielczą w tym obszarze długości fali promieniowania elektromagnetycznego. Tak czy owak, okołoziemski satelita rentgenowski Chandra (umieszczony na orbicie 23 lipca 1999 r.) z pewnością jest obecnie najlepszym instrumentem, jaki można w tym celu wykorzystać.

Chandra przez 5 dni - od 16 do 21 lipca 2001 r. - obserwował promieniowanie rentgenowskie środka Galaktyki, realizując program zespołu pod kierunkiem Q. Daniela Wanga z Uniwersytetu Massachusetts w Amherst (USA). Badania te zaowocowały niezwykle dokładną mapą rentgenowską tego obszaru, mapą, na której nieoczekiwanie pojawiły się w dużej obfitości źródła promieni X nigdy wcześniej nie rejestrowane. Dość powiedzieć, że zidentyfikowano blisko tysiąc punktowych źródeł tego promieniowania, z których zaledwie jakieś 20 już znano.

Owe setki galaktycznych "źródeł X" to zapewne czarne dziury, gwiazdy neutronowe i biały karły, nierzadko uwięzione w układach podwójnych gwiazd. Dzięki temu odkryciu przed astronomami odsłonił się nowy obraz centrum Drogi Mlecznej, bardziej "zindywidualizowany": wcześniej podejrzewano bardzo gorący gaz o to, że emituje gros promieniowania rentgenowskiego; obecnie można przyjąć, że chociaż ów gaz istnieje i ma swój wkład i w tej części widma, jego temperatura sięga zaledwie 10 milionów stopni, zamiast przyjmowanych do niedawna 100 milionów stopni. A w samym środku tego wszystkiego tkwi zapewne czarna dziura o masie 3 milionów mas Słońca (której okolice, notabene, wydają się dość spokojne).

Jarosław Włodarczyk

O odkryciach dotyczących Drogi Mlecznej, a dokonanych za pomocą Chandry pisaliśmy w:
Czarna w Mlecznej
Droga rentgenowska
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach