Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 20-02-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Polscy łowcy planet
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
20-02-2002





Polscy łowcy planet
Wykorzystując rozwijaną od blisko 10 lat metodę, astronomowie z Uniwersytetu Warszawskiego wykryli w naszej Galaktyce 46 gwiezdnych systemów, które mogą zawierać planety. A jest to dopiero początek badań. Odkrycia dokonał zespół pod kierunkiem Andrzeja Udalskiego i Marcina Kubiaka z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Polscy astronomowie od lat prowadzą masowe monitorowanie zmian jasności gwiazd w ramach projektu OGLE (od ang. Optical Gravitational Lensing Experiment, czyli Eksperyment optycznego soczewkowania grawitacyjnego). Obserwacje te polegają na śledzeniu zmian jasności bardzo wielu gwiazd w naszej Galaktyce oraz w pobliskim Wielkim Obłoku Magellana. Pewne charakterystyczne wahnięcia jasności powstają wówczas, gdy między obserwatorem a gwiazdą przemyka jakiś obiekt, którego pole grawitacyjne działa przez krótką chwilę jak soczewka (stąd termin "soczewkowanie grawitacyjne"). Metoda ta - zgodnie z pomysłem innego polskiego astronoma, Bohdana Paczyńskiego z Uniwersytetu w Princeton - może być wykorzystywana na przykład do oszacowania liczby brązowych karłów w Galaktyce. Obiekty te są trudno wykrywalne bezpośrednio, gdyż jako "niedokończone" gwiazdy, w których nie zachodzą reakcje syntezy termojądrowej, emitują bardzo mało światła. A stwierdzenie znacznej ich liczby pozwoliłoby wysnuć pewne wnioski o brakującej ciemnej materii w Drodze Mlecznej.

Do swych obserwacji polscy astronomowie wykorzystują od lutego 1996 r. teleskop o średnicy 1,3 metra, zbudowany w Chile, w Obserwatorium Las Campanas (zdjęcia instrumentu i szczegółowe o nim informacje można znaleźć na stronie http://www.astrouw.edu.pl/~ogle/ ogle2/telescope.html). Wypracowane podczas tego programu metody pozwoliły astronomom pokusić się o podjęcie innego rodzaju poszukiwań: spadku jasności gwiazdy, powodowanego przez przejście na tle jej tarczy ciemniejszego obiektu, którym może być planeta. Pierwsze rezultaty tych poszukiwań zostały właśnie podane do wiadomości.

Jedna z gwiazd (zaznaczona krzyżykiem na zdjęciu po prawej), której zmiany jasności wykryto. Dłuższy ciąg obserwacji jasności gwiazdy przedstawia górny wykres, okolice spadku jasności pokazuje rycina po lewej. Na osi pionowej odłożono jasność w wielkościach gwiazdowych, co pozwala stwierdzić, że w tym przypadku jej spadek sięga 0,026 magnitudo. Rys. Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego (http://www.astrouw.edu.pl/).

Do tej pory astronomowie z Uniwersytetu Warszawskiego przeanalizowali jasność 52 tysięcy gwiazd dysku Galaktyki (obserwowany obszar znajduje się w Strzelcu, przy granicy ze Skorpionem i Wężownikiem), poszukując zmian jasności mniejszych niż 0,08 wielkości gwiazdowej. Zmiany takie udało się stwierdzić w 46 przypadkach, przy tym dla 42 gwiazd co najmniej kilkakrotnie. Obiekty, które przechodząc na tle tych gwiazd, osłabiają ich jasność, mogą być brązowymi karłami albo chłodnymi giwazdami-karłami typu widmowego M, ale mogą być także... planetami. I rzeczywiście, w dwóch przypadkach polscy astronomowie oszacowali wielkość przesłaniającego obiektu na 1-1,5 promienia Jowisza. Ostateczne potwierdzenie tożsamości ciemnych obiektów w obserwowanych systemach można uzyskać poprzez wyznaczenie ich mas tradycyjną metodą (opisaliśmy ją w proroczej, jak widać, nowince Wkrótce pęknie setka), na co potrzeba, jak ocenia Paczyński, jeszcze około pół roku. Niemniej wynik polskich uczonych już teraz jest imponujący i pokazuje, że odkrywanie pozasłonecznych systemów planetarnych nabiera jeszcze większego tempa.

Jarosław Włodarczyk
O wcześniejszych odkryciach planet wokół innych gwiazd pisaliśmy w nowinkach


[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach