Padł rekord najkrótszego okresu orbitalnego wśród układów gwiazd podwójnych - astronomowie odkryli dwa białe karły, które okrążają się wzajemnie w ciągu zaledwie 5 minut. Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół astronomów, prowadzący obserwacje za pomocą ośmiometrowego Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w chilijskim Europejskim Obserwatorium Południowym (ESO) oraz czterometrowego włoskiego Teleskopu Galileusza, umiejscowionego na Wyspach Kanaryjskich.
|
|
powiększenie...
Zdjęcia układu RX J0806.3+1527 wykonane przez Bardzo Duży Teleskop w dwóch różnych długościach fal. Niezwykły układ znajduje się w centrum kółka. Widać, że świeci jaśniej na krótszych długościach fal (po lewej). Fot. ESO.
|
|
Układ-rekordzista został zaobserwowany po raz pierwszy kilka lat wcześniej jako źródło promieniowania rentgenowskiego: RX J0806.3+1527 dostrzegł w 1994 r. w gwiazdozbiorze Raka satelita ROSAT. Nieco później odkryto, że regularnie co 5 minut źródło promieni X znika na chwilkę. Do badań w optycznej części widma zaprzęgnięto duże teleskopy, gdyż jasność obiektu wynosi zaledwie 21,1 wielkości gwiazdowej.
Obserwacje w świetle widzialnym potwierdziły pięciominutową zmienność, choć w nieco mniejszym zakresie. Jednocześnie pozwoliły ustalić, że obiekt zawiera wielkie ilości helu, podczas gdy wiadomo, iż normalne gwiazdy zbudowane są przede wszystkim z wodoru. Astronomowie uznali, że jedynym wyjaśnieniem tych faktów może być przyjęcie, iż mamy do czynienia z dwoma obiegającymi się jądrami gwiazd, które odrzuciły wcześniej swe otoczki. Innymi słowy, z układem podwójnym białych karłów, które - uwaga! - okrążają się nawzajem w ciągu zaledwie 5 minut (dokładniej: 321 sekund), a są od siebie oddalone tylko o mniej więcej 80 tysięcy kilometrów. Natomiast promieniowanie rentgenowskie RX J0806.3+1527 pochodzi prawdopodobnie z gorącej plamy (o temperaturze około 250 tysięcy stopni) na jednym z białych karłów, powstałej w wyniku uderzania w jego powierzchnię strumienia materii wyrywanej z drugiego białego karła. Gdy gorąca plama nie jest na skutek ruchu orbitalnego układu widoczna z Ziemi, obserwujemy zniknięcie promieniowania rentgenowskiego RX J0806.3+1527.
Tak więc jest to układ podwójny o najkrótszym znanym okresie orbitalnym. Jeśli uzmysłowimy sobie, że typowy biały karzeł ma rozmiary Ziemi (choć masę bliską masie Słońca), to tym łatwiej będzie nam porównać RX J0806.3+1527 do układu Ziemia-Księżyc. Otóż dwa białe karły krążą wokół siebie czterokrotnie bliżej niż Księżyc wokół Ziemi, a gdyby na dodatek Srebrny Glob poruszał się wokół naszej planety z podobną prędkością jak te dwie gwiazdki - ponad 1000 km/s - miesiąc trwałby nie około 30 dni, lecz właśnie 5 minut.
|
