Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 26-09-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Pulsar w Krabie pod lupą
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
26-09-2002





Pulsar w Krabie pod lupą
Łącząc wyniki obserwacji wykonanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a i satelitę rentgenowskiego Chandra, astronomowie uzyskali obraz niezwykłego świata wokół wirującej gwiazdy neutronowej.

Mgławica Krab (M1) nosi numer 1 w katalogu Messiera obiektów mgławicowych. Znajduje się w gwiazdozbiorze Byka, w odległości około 6500 lat świetlnych od nas. Dzięki zapiskom dawnych chińskich astronomów wiemy, że jest to pozostałość po supernowej, która wybuchła na ziemskim niebie w 1054 r. Radiowe obserwacje Mgławicy Krab, przeprowadzone w 1968 r., wykazały, że zgodnie z teorią ewolucji gwiazd po gwieździe, która eksplodowała jako supernowa, pozostaje nie tylko rozproszona chmura gazu, lecz także - szybko wirująca gwiazda neutronowa, zwana pulsarem. W tym wypadku pulsar, który otrzymał nazwę PSR 0531+21, wykonuje - mimo że ma masę porównywalną z masą Słońca! - 33 obroty wokół własnej osi w ciągu sekundy, a zatem kręci się ponad 2,5 miliona razy szybciej niż Ziemia. Co więcej, pulsar posiada bardzo silne pole magnetyczne (również miliony razy silniejsze od ziemskiego). Tak więc astrofizyków od dawna interesowało, co się dzieje w najbliższym sąsiedztwie pulsara, w obszarze o tak egzotycznych warunkach. Przedstawione kilka dni temu wyniki obserwacji, wykonanych za pomocą dwóch orbitujących teleskopów, pozwalają odsłonić rąbek tajemnicy w tej kwestii.

Obrazy najbliższych okolic pulsara w Mgławicy Krab uzyskane z połączenia wyników obserwacji HST i Chandry, prowadzonych przez kilka miesięcy. Pulsar jest widoczny jako jasny punkt w środku układu pierścieni. Rozchodzące się w płaszczyźnie równika pulsara fale uderzeniowe materii i antymaterii powodują pojaśnienia w postaci pierścieni. Widoczne są również dwie przeciwległe strugi materii, wyrzucane z obszarów biegunowych pulsara. Fot. NASA/CXC. Film, pokazujący dynamikę tego układu, można znaleźć pod adresem http://www1.msfc.nasa.gov/NEWSROOM/news/video/2002/video02-233.html

Astronomom udało się dostrzec strzępy materii i antymaterii (głównie elektronów i pozytonów), oddalające się od równika pulsara z prędkością sięgającą połowy prędkości światła. W wyniku tego powstaje w mgławicy fala uderzeniowa, ujawniająca się jako jaśniejszy (zwłaszcza w promieniach X) pierścień - jaśniejący i ciemniejący, czasami doświadczający lokalnych wybuchów. Pozostaje on mniej więcej w stałej odległości od pulsara, choć nieustannie przechodzą przezeń cząstki, które są dalej rozpraszane w mgławicy.

Inną efektowną cechą obszaru wokół pulsara są strugi materii, przypominające strumienie pary wodnej wydostające się z gotującego się czajnika. Tworzące je cząstki również poruszają się z olbrzymimi prędkościami, tyle że w kierunku prostopadłym do dysku okołorównikowego, oddalając się od biegunów pulsara.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach