Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 21-10-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Czarna w Mlecznej
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
21-10-2002





Czarna w Mlecznej
Po opracowaniu dziesięcioletnich obserwacji ruchów pewnej gwiazdy w środku naszej Galaktyki astronomowie mogą precyzyjniej określić, co się tam czai. Werdykt brzmi: supermasywna czarna dziura.

Obraz środka Drogi Mlecznej uzyskany na falach radiowych. Jasne źródło u dołu po prawej skrywa centralną czarną dziurę. Widoczne w centrum zdjęcia jasne łuki tworzy zapewne gorąca plazma, poruszająca się wzdłuż linii pola magnetycznego. Fot. VLA/NRAO.

Od lat już astronomowie podejrzewają, że większość galaktyk skrywa w swych najgłębszych środkach supermasywne czarne dziury - czyli takie, których masy nie wynoszą kilka, lecz co najmniej kilka milionów mas Słońca. I podejrzanymi są nie tylko galaktyki aktywne, ale również zwykłe gwiezdne systemy, takie jak Droga Mleczna. W przypadku naszej Galaktyki istnieje jednak pewien problem: znajdujemy się w jej dysku, i to dość daleko od centrum systemu, więc przesłaniają nam je obłoki gazu i pyłu.

Aby mimo wszystko dotrzeć do samego jądra Drogi Mlecznej, astronomowie próbowali je obserwować na falach radiowych i w podczerwieni, gdyż dla tych rodzajów promieniowania materia międzygwiazdowa jest stosunkowo przeźroczysta. Wszelkie ostatnie obserwacje potwierdzały podejrzenia: w centrum znajduje się obszar, który emituje potężne ilości promieniowania radiowego, ale potrafi także rozbłysnąć rentgenowsko. A tam, gdzie znaczne ilości energii, najlepiej szukać czarnej dziury. Z drugiej strony, rozmiary penetrowanego centralnego obszaru były na tyle duże, że wciąż nie można było odrzucić konkurencyjnych wyjaśnień: istnienia tam po prostu sporej koncentracji masy, chociażby supergęstego zbiorowiska gwiazd, na przykład gwiazd neutronowych.

Praca międzynarodowego zespołu astronomów, opublikowana w "Nature" z 17 października 2002 r., przybliża ostateczne rozwiązanie zagadki centrum naszej Galaktyki. Zespół przez dekadę obserwował środek Drogi Mlecznej w bliskiej podczerwieni, używając teleskopów wyposażonych w system optyki adaptacyjnej. System taki pozwala korygować zaburzenia obrazu, wywoływane przez ziemską atmosferę, a tym samym uzyskiwać bardzo dobrą zdolność rozdzielczą. Na podstawie tych obrazów zespół potrafił określić orbitę pewnej gwiazdy, która najwyraźniej krąży wokół centralnego obszaru, identyfikowanego na falach radiowych z ewentualną czarną dziurą. A gdy znamy orbitę i umiemy ocenić masę krążącej po niej gwiazdy (a umiemy), proste obliczenia pozwalają uzyskać masę obiektu wytwarzającego pole grawitacyjne. I masa, i rozmiary obszaru, w którym się musi ona skrywać, wskazują, że to jednak czarna dziura.

Obserwowana gwiazda zakreśla pełną orbitę wokół centrum Drogi Mlecznej w 15,2 roku. To iście sprinterskie tempo, jeśli przypomnimy sobie, że nasze Słońce potrzebuje na zamknięcie swej galaktycznej orbity blisko 230 milionów lat. Jednocześnie w perycentrum swej orbity, czyli w punkcie najbliższym centralnemu obiektowi, gwiazda jest od niego oddalona o zaledwie 17 godzin świetlnych (czyli tylko 124 razy dalej niż Ziemia od Słońca). Orbita taka pasuje najlepiej do pola grawitacyjnego związanego z obiektem o masie 3,7 miliona mas Słońca.

Astronomowie są więc w stanie penetrować obszar na odległości nieco ponad 2 tysięcy większej od promienia czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. I planują zbliżyć się do niej (obserwacyjnie) jeszcze bardziej: biorąc na warsztat kolejne gwiazdy, mają nadzieję dotrzeć w najbliższych latach na odległość kilkudziesięciu promieni naszej galaktycznej czarnej dziury.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach