Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Astronomia > Nowinka z dn. 31-10-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Zimna ciemna materia i Chandra
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
31-10-2002





Zimna ciemna materia i Chandra
Opublikowane właśnie wyniki rentgenowskich obserwacji pewnej galaktyki eliptycznej w Wielorybie rzucają więcej światła na problem ciemnej materii we Wszechświecie. Obserwacje te wykonał zespół pod kierunkiem Davida Boute'a z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, posługując się krążącym wokół Ziemi rentgenowskim teleskopem Chandra. Celem badań była galaktyka NGC 720, oddalona od nas o mniej więcej 80 milionów lat świetlnych.

Galaktyka NGC 720 spowita mgiełką, którą tworzy gorący gaz, emitujący promieniowanie rentgenowskie. Jasne punkty to układy podwójne gwiazd, będące silnymi źródłami promieni X. Zdjęcie powstało podczas jedenastogodzinnej sesji obserwacyjnej Chandry. Fot. NASA/CXC/UCI/D. Boute i in.

Astronomowie już od dłuższego czasu zdają sobie sprawę, że za ruchami materii w galaktykach i ruchami galaktyk w ich gromadach skrywa się grawitacja tajemniczej materii, której nie widać. Nie widać nie dlatego, że coś ją przesłania lub za słabo świeci, lecz z tego powodu, iż jest najwyraźniej inna - fizycy mówią: niebarionowa - niż materia tworząca gwiazdy i obłoki materii międzygwiazdowej czy międzygalaktycznej. Dlatego ukuto termin "ciemna materia" (patrz ciemna materia w galaktykach oraz ciemna materia). Problem nie jest marginalny, gdyż współczesne badania wykazują, że ciemna materia może stanowić nawet 90% masy całego Wszechświata.

Wspomniane rezultaty obserwacji galaktyki NGC 720 pozwalają wyciągnąć pewne wnioski co do natury ciemnej materii. Tę galaktykę eliptyczną otacza obłok rzadkiego, gorącego gazu, świecącego w promieniach X. Intrygujące są kształt i usytuowanie owego obłoku: nieco spłaszczony (elipsoidalny), jest zorientowany inaczej niż optyczny obraz galaktyki NGC 720. Spłaszczenia nie można wyjaśnić polem grawitacyjnym świecącej (widocznej) materii galaktyki. Tłumaczy je natomiast, podobnie jak usytuowanie, obecność jajowatego halo ciemnej materii, w którym byłaby zanurzona galaktyka. Masę takiego halo astronomowie oceniają w tym przypadku na 5-10 razy większą od masy (widocznej) galaktyki.

Zespół Davida Boute'a utrzymuje też, że na podstawie kształtu halo ciemnej materii (wynikającego z kształtu i orientacji rentgenowskiego obłoku) można wnioskować o naturze tej ciemnej materii. Gdyby bowiem tworzyła ją jakaś postać molekularnej ciemnej materii, halo byłoby bardziej spłaszczone; w wypadku zaś ciemnej materii oddziałującej ze sobą (nie tylko grawitacyjnie) - dużo bardziej kuliste. Najlepiej do uzyskanego kształtu pasuje ciemna materia, którą tworzą wolno poruszające się (czyli "zimne") cząstki (nieznanego rodzaju), które oddziałują ze sobą i ze zwykłą materią jedynie grawitacyjnie.

Jarosław Włodarczyk
Teleskop-satelita Chandra nosi imię słynnego astrofizyka Subrahmanyana Chandrasekhara.
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach