Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Biologia > Nowinka z dn. 15-12-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Jadowite dinozaury?
autor:
Stanisław Dubiski
z dnia:
15-12-2000





Jadowite dinozaury?
Chyba wszyscy pamiętamy groźne, choć niewielkie dinozaury z rodzaju Dilophosaurus, które w filmie Jurrasic Park, plując jadem, potrafiły zabijać na odległość. Wprawdzie ta szczególna właściwość była fantazją twórców filmu, nie jest jednak wykluczone, że jadowite dinozaury istniały naprawdę. Dowodem tego może być ząb, znaleziony przez Francisca Aranda-Mantecę i jego kolegę Rubena Rodrigueza de la Rosę z Uniwersytetu Baja California w Ensenada w Meksyku i przedstawiony w październiku na konferencji Towarzystwa Paleontologii Kręgowców w Mexico City.

Dziś znamy nie tylko wiele gatunków jadowitych węży, ale także kilka gatunków jadowitych jaszczurek (z rodziny Helodermatidae), a więc zasadniczo nic nie stoi na przeszkodzie istnieniu jadowitych dinozaurów. Na pytanie, czy któreś z nich pluły jadem, nie sposób odpowiedzieć, ponieważ cecha ta z pewnością zależałaby od posiadania specjalnych narządów zbudowanych z tkanek miękkich - a takie zwykle w stanie skamieniałym się nie zachowują. Dużo prostsze natomiast jest sprawdzenie, czy wśród znanych nam dinozaurów były takie, które miały zęby jadowe. Zęby bowiem są najbardziej trwałymi elementami szkieletu i mogą przechować się w nieuszkodzonym stanie przez wiele milionów lat.

Zęby jadowe w swej bardziej prymitywnej postaci mają na powierzchni bruzdę, do której ścieka wydzielina gruczołu jadowego i po ukąszeniu ofiary dostaje się do jej tkanek. Jaszczurki Helodermatidae posiadają po dwie bruzdy na każdym zębie. W wyniku ewolucji bruzda u niektórych gatunków węży się pogłębiła, a tkanka zębowa otoczyła ją ze wszystkich stron, tworząc kanalik jadowy. Jest on bezpośrednio połączony z gruczołem jadowym. W tym wypadku ząb i gruczoł jadowy pełnią rolę strzykawki wprowadzającej jad do wnętrza rany.

Francisco Aranda-Manteca i Rodriguez de la Rosa znaleźli niewielki szablowato wygięty ząb o podstawie 5,6 na 9,5 milimetra. Ząb ma nacięcia w formie ząbków, a na tylnej krawędzi charakterystyczną bruzdę, taką samą jak zęby współcześnie żyjących jadowitych węży lub jaszczurek. Znaleziono go w skałach, których wiek określono na 70-80 milionów lat.

Jest to typowy ząb Terapoda - dwunożnych mięsożernych dinozaurów, do których należą tyranozaury, welociraptory, a także hollywoodzki plujący jadem dilofozaur. Donosi o tym internetowy serwis informacyjny czasopisma "New Scientist" z 18 listopada 2000 r. Do kogo mógł należeć ten ząb? Czy rzeczywiście bruzda świadczy o tym, że właściciel zęba był jadowity?

Uczestnicy konferencji byli bardzo zaintrygowani, ale zalecali daleko idącą ostrożność. Ostatnie znaleziska dinozaurów przynoszą jednak tyle rewelacji, iż można się wkrótce spodziewać odkrycia wystarczająco kompletnego szkieletu nieznanego dotychczas gatunku jadowitego dinozaura. Chyba należałoby go nazwać Hollywoodisaurus venomosus...
Stanisław Dubiski
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach