Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Biologia > Nowinka z dn. 17-01-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Transgeniczna małpka
autor:
Małgorzata Yamazaki
z dnia:
17-01-2001





Transgeniczna małpka
Trzy miesiące temu przyszła na świat pierwsza małpka, która oprócz własnych genów we wszystkich komórkach swojego ciała ma również gen najzupełniej jej obcy gatunkowo - gen meduzy. Osiągnięcie to - jak donosi czasopismo "Science" w numerze z 12 stycznia 2001 r.- należy do zespołu Geralda Schattena z Regionalnego Centrum Badań nad Naczelnymi w Oregonie. Naukowcy wybrali gen meduzy, który koduje białko GFP (ang.: green fluorescent protein), świecące na zielono w świetle ultrafioletowym, wyłącznie dlatego, by łatwo było stwierdzić jego obecność w komórkach zwierzęcia. To się co prawda nie udało - małpka wcale nie robi się zielona w nadfiolecie - ale sam gen (który być może stanie się nieco później aktywny) występuje we wszystkich jej tkankach. Powiódł się więc kolejny projekt - skonstruowanie, po transgenicznych bakteriach, roślinach i myszach, organizmu zmienionego genetycznie w zaplanowany sposób. I to organizmu, który ze wszystkich poddawanych dotychczas podobnym manipulacjom stworzeń najbliższy jest nam ewolucyjnie.

Sam pomysł skonstruowania fluoryzującego zwierzęcia może wydawać się nie do końca poważny. Wszak zielony królik, o którym donosiła nowinka z 14 września 2000 r. (Genetyczna sztuka), traktowany był bardziej jako dzieło sztuki niż osiągnięcie naukowe. Tym razem jednak chodziło o coś zupełnie innego. Skutki estetyczne miały być wyłącznie sprawdzianem, czy techniki inżynierii genetycznej stosowane do wszczepiania obcego DNA są skuteczne w przypadku zwierząt naczelnych. Przypuszczenie to okazało się prawdą. Teoretycznie więc można spodziewać się wykorzystywania odpowiednio zmienionych małp jako modeli do badania przebiegu i metod leczenia takich ludzkich chorób, dla których nie ma dobrych modeli mysich. Należą do nich na przykład rak piersi (myszy nie przechodzą cykli menstruacyjnych) czy cukrzyca, a także choroby degeneracyjne mózgu, jak choroba Alzheimera czy Parkinsona.

Co prawda, wszczepienie genu meduzy to dopiero początek drogi. Twórcy pierwszej transgenicznej małpki - której nadali imię ANDi, od angielskiego inserted DNA (wbudowany DNA), czytanego wspak - przyznają, że zastosowane metody okazały się bardzo mało wydajne. Wybrany gen podano w odpowiednim wirusie 224 małpim komórkom jajowym, które następnie zapłodniono. Czterdzieści spośród nich osiągnęło stadium rozwoju zarodkowego, umożliwiające implantację w macicy. Po przeniesieniu ich do 20 matek doszło do 5 ciąż. W sumie na świat przyszły trzy żywe małpki, z których tylko jedna - ANDi - ma wbudowany obcy gen (pozostałe dwie małpki - świecące na zielono - urodziły się martwe).

Zdania na temat znaczenia wyniku tego eksperymentu są podzielone. Nie brak głosów entuzjastycznych wobec pokonania kolejnej bariery w manipulacjach genetycznych. To jednak, co u jednych wywołuje zachwyt, dla innych jest powodem poważnego niepokoju. Oto po raz pierwszy przyprowadziliśmy na świat stworzenie tak do nas podobne, ingerując w materiał genetyczny komórek rozrodczych (czyli tzw. linię płciową). Oznacza to, że potomstwo takiego zwierzęcia będzie obdarzone tą cechą. W pewnym sensie więc skonstruowaliśmy potwora. Cytowany przez serwis internetowy czasopisma "New Scientist" Dave King z ruchu protestującego przeciwko manipulacjom genetycznym na ludzkim DNA (Campaign Against Human Genetic Engineering) uważa ten eksperyment za "niebezpieczny krok". King obawia się, że osiągnięcie to może skłonić naukowców do podjęcia podobnych prób u ludzi. A stąd już niedaleko do realizacji przerażającej zaiste wizji odrodzonej eugeniki i wytwarzania dzieci na zamówienie.

Zwolennicy takich manipulacji natomiast wskazują na ich praktyczne zastosowania. Najważniejszym z nich byłoby wspomniane już tworzenie modeli ludzkich chorób u zwierząt naczelnych dużo bliższych nam genetycznie niż gryzonie, a zarazem bardziej zbliżonych do nas pod względem wielkości. Także i w tym przypadku jednak nie brak głosów sprzeciwu. Nie tylko dlatego, że hodowla małp jest dużo trudniejsza i nieporównanie bardziej kosztowna. Również z tego powodu, że pewnym rodzajom zabiegów - na przykład wszczepiania nowotworów - przeprowadzanym obecnie masowo u gryzoni, większość naukowców nie zdecydowałaby się poddawać małpy. Co więcej, nawet samo testowanie bezpieczeństwa leków, w opinii zajmujących się tym badaczy, daje wystarczająco dobre rezultaty, gdy przedmiotem badań są myszy. Kiedy ma się pewność co do bezpieczeństwa nowego preparatu, jego skuteczność można od razu sprawdzać u ludzi - etap pośredni, wykorzystujący ewentualnie transgeniczne małpy, wcale nie jest, zdaniem fachowców, konieczny.

Być może jednak nauka odniesie bezpośrednie korzyści z wyniku relacjonowanego eksperymentu. Poddawanie torturom laboratoryjnym żywych istot o tak wysokim poziomie rozwoju jak małpy budzi powszechny sprzeciw. Dużo łatwiej zaakceptować perspektywę wykorzystania do podobnych badań hodowli komórkowych transgenicznych zwierząt. Twórca ANDi'ego, Gerald Schatten, sądzi, że to właśnie będzie właściwy sposób postępowania: zastosowanie metod inżynierii genetycznej do otrzymywania odpowiednio zmienionych małpich zarodków i badanie uzyskiwanych z nich pierwotnych komórek macierzystych. Dzięki takiemu rozwiązaniu ceną za skonstruowanie modelu ludzkiej choroby nie będzie cierpienie tak przecież bliskich nam, również emocjonalnie, stworzeń.

Małgorzata Yamazaki
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach