Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Biologia > Nowinka z dn. 30-03-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Jeszcze jeden przodek człowieka?
autor:
Małgorzata Yamazaki
z dnia:
30-03-2001





Jeszcze jeden przodek człowieka?
Nowe znaleziska znad słynnego ze skamieniałości istot praludzkich afrykańskiego jeziora Turkana stawiają pod znakiem zapytania dotychczasowy porządek linii rodowej człowieka. Jeśli rację mają ich odkrywcy, nasza ewolucja nie przebiegała tak prosto, jak dotąd sądzono.

Jeszcze przed kilku laty wszystko wydawało się jasne: bardziej spokrewnione z nami niż z naszym najbliższym krewnym - szympansem - były kolejno pojawiające się w czasie grupy z rodzajów Australopithecus i Homo. Przed 2-3 milionami lat z wczesnych gatunków należących do rodzaju Australopithecus (a ściśle najprawdopodobniej z Australopithecus afarensis, do którego zaliczono sławną Lucy) miały wyodrębnić się dwie linie: prowadząca do nas (Homo) i wygasła bezpotomnie linia australopiteków masywnych (zaliczanych czasem do osobnego rodzaju Paranthropus). Intensywne poszukiwania skamieniałych szczątków naszych przodków, prowadzone przez ostatnie 15 lat, przyniosły jednak wiele nowych odkryć, skłaniających do zweryfikowania dotychczasowych poglądów. Do samego rodzaju Australopithecus doszły trzy nowe gatunki (A. anamensis znaleziony w Kenii, A. garhi - w Etiopii i A. bahrelghazali - w Czadzie), co dowodzi, że był on dużo bardziej zróżnicowany i rozpowszechniony niż wcześniej sądzono. Także masywne australopiteki powstały być może niezależnie w Afryce wschodniej i południowej i są bardziej zróżnicowaną grupą. Ponadto odkryto skamieniałości sprzed 4,4 miliona lat, które sklasyfikowano jako należące do istoty nazwanej Ardipithecus ramidus, a ostatnio opisano jeszcze jednego kandydata na najstarszego przodka człowieka, nazwanego Orrorin tugenensis. Dla antropologów takie bogactwo świadectw kopalnych staje się powoli tyleż powodem do zadowolenia, co i prawdziwym embarras de richesse - kłopot z uporządkowaniem ich w czasie i stworzeniem linii rodowej gatunku Homo sapiens jest bowiem coraz większy.

Kolejne znalezisko opisuje artykuł zamieszczony w tygodniku "Nature" z 22 marca 2001 r. Autorzy tego doniesienia proponują uznać, że istota, której fragmenty czaszki znaleźli w stanowisku Lomekwi leżącym na zachodnim brzegu jeziora Turkana, należała do zupełnie nowego gatunku i rodzaju rodziny człowiekowatych. Zespół pracujący pod kierownictwem Meave G. Leakey z Narodowego Muzeum Kenijskiego, istocie tej nadał nazwę Kenyanthropus platyops i ocenił, że żyła ona przed 3,2-3,5 milionami lat.

Nature
Na okładce tygodnika "Nature" z 22 marca 2001 r. widnieje zdjęcie zrekonstruowanej czaszki istoty zaliczonej przez jej odkrywców do nowego rodzaju i gatunku istot praludzkich: Kenyanthropus platyops.
Komentujący opisywaną pracę dla "Nature" Daniel E. Lieberman z Uniwersytetu George'a Washingtona w Waszyngtonie analizuje argumenty skłaniające jej autorów do twierdzenia, że szczątki te należą do nieznanego dotąd gatunku i rodzaju człowiekowatych. Jego zdaniem niewątpliwie zasadne jest stworzenie dla nich nowego gatunku, trudniej natomiast odpowiedzieć na pytanie dotyczące rodzaju. Skamieniałości te stanowią bowiem intrygującą mieszankę cech anatomicznych. Żadna z nich nie jest nowa, choć takiego akurat ich połączenia nie stwierdzono u żadnego poznanego dotychczas gatunku. Czaszka ta ma na przykład równie mały mózg oraz płaskie obrzeża otworu nosowego jak szympansy, podobnie jak one i A. anamensis mały otwór uszny oraz zęby policzkowe pokryte grubym szkliwem jak A. afarensis i A. anamensis.

Natomiast najbardziej charakterystyczne jej cechy dotyczą części twarzowej. Są to: wysokie kości jarzmowe (policzkowe), płaska okolica kości nosowej oraz brak wgłębienia ponad łukami brwiowymi. Pod ich względem przypomina czaszkę innego wczesnego przedstawiciela rodziny człowiekowatych, Homo rudolfensis, do którego to gatunku została zresztą początkowo przypisana. Różni się jednak od niego istotnie, ma bowiem dużo mniejszy mózg, dlatego uznano, że musiała należeć do przedstawiciela nie tylko innego gatunku, ale i rodzaju Hominidae. Nazwa systematyczna tej istoty nie jest, naturalnie, przypadkowa: Kenyanthropus akcentuje znaczenie Kenii dla odkryć paleoantropologicznych, platyops natomiast wiąże się z wyglądem jej twarzy. Opisane cechy czaszki świadczą bowiem jednoznacznie o tym, że twarz ta musiała być duża i płaska "od ucha do ucha" - po grecku zaś platos znaczy płaski, a ops - twarz.

Zdaniem Daniela Liebermana liczne ostatnie odkrycia dowodzą, że ewolucja człowieka przebiegała nie jednotorowo, ale - podobnie jak w przypadku innych ssaków - w drodze licznych radiacji adaptacyjnych. Proces ten zachodzi wtedy, gdy bogactwo dostępnych siedlisk pozwala na wykształcenie się licznych gatunków przystosowanych do ściśle określonych warunków życia. Niezwykle trudno, jak podkreśla Lieberman, na podstawie fragmentów czaszek i uzębienia prześledzić poszczególne przystosowania i dzieje rozwoju różnych gatunków człowiekowatych. Dlatego uważa, że teraz najwięcej do powiedzenia będą mieli na ten temat paleontolodzy, anatomowie badający inne niż czaszka elementy szkieletu oraz biolodzy molekularni. Czy jednak uda nam się ostatecznie umiejscowić najstarszych przedstawicieli rodziny człowiekowatych w naszym drzewie rodowym - pozostaje pytaniem otwartym.

Małgorzata Yamazaki
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach