Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Biologia > Nowinka z dn. 08-10-2002  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Nobel z medycyny 2002
autor:
Małgorzata Yamazaki
z dnia:
08-10-2002





Nobel z medycyny 2002
Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny przyznano trzem uczonym - Sydneyowi Brennerowi, Johnowi E. Sulstonowi i H. Robertowi Horvitzowi - za odkrycia związane z genetyczną regulacją rozwoju narządów i śmierci programowanej komórki. Ich dokonania mają wielkie znaczenie dla medycyny i pozwalają na wyjaśnienie przyczyn i przebiegu wielu chorób, takich jak rak, udar mózgu, reumatoidalne zapalenie stawów czy AIDS.

Każdy dorosły wielokomórkowy organizm rozwija się z jednej wyjściowej komórki - zwykle zapłodnionej komórki jajowej. Powstawanie rozmaitych tkanek i narządów zachodzi w ściśle określonym porządku i polega na stopniowym różnicowaniu się określonych linii komórkowych. W toku podziałów komórki specjalizują się, tworząc grupy pełniące różne funkcje. Jednym z elementów tego procesu jest tzw. śmierć programowana, pozwalająca na eliminację nadmiaru komórek. Ten sam mechanizm umożliwia pozbycie się komórek starzejących się i uszkodzonych, których obecność zagraża właściwemu funkcjonowaniu organizmu.

Caenorhabditis elegans. Fot. Sanger Institute.

Odkrycia tegorocznych noblistów dotyczyły przebiegu tych zjawisk u nicienia Caenorhabditis elegans. John Brenner (zatrudniony obecnie w Instytucie Nauk Molekularnych w Berkeley), pracując w latach sześćdziesiątych XX w. na Uniwersytecie w Cambridge, jako pierwszy wybrał ten właśnie organizm do badań procesów rozwojowych. C. elegans jest znakomitym modelem badawczym - stosunkowo niewielki (osiągający długość około 1 mm) i przezroczysty, tak że zachodzące w nim podziały komórkowe można obserwować bezpośrednio pod mikroskopem, ma zarazem dokładnie ustaloną liczbę komórek. Każdy dorosły osobnik składa się z 959 komórek, przy czym w trakcie rozwoju powstaje 1030 komórek, z których 131 obumiera w wyniku śmierci programowanej (zwanej inaczej apoptozą). Prace Brennera - jak stwierdził Komitet Noblowski - umożliwiły analizę genetyczną procesów podziałowych komórek i ich różnicowania oraz powstawania narządów.

John Sulston (pracownik Instytutu Sangera w Cambridge, w Wielkiej Brytanii) opisał w latach siedemdziesiątych XX w. linie komórkowe, powstające w toku rozwoju C. elegans i tworzące poszczególne narządy. Wykazał zarazem, że jednym z elementów różnicowania się komórek jest śmierć programowana i zidentyfikował pierwszą mutację genu uczestniczącego w procesie apoptozy.

Robert Horvitz (pracujący obecnie w Massachusetts Institute of Technology w Bostonie) w drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX w. odkrył i opisał najważniejsze geny, regulujące proces śmierci programowanej u C. elegans, wyjaśnił ich współdziałanie oraz wykazał, że odpowiedniki takich genów występują w komórkach ludzkich.

Poznanie procesów rządzących przebiegiem apoptozy umożliwia wyjaśnienie mechanizmów pozwalających bakteriom i wirusom na przedostawanie się do atakowanych komórek. Zjawisko śmierci programowanej ma także decydujący udział w chorobach, w których dochodzi do masowej śmierci zdrowych komórek - jak w wypadku udaru mózgu, zawału serca, chorób neurodegeneracyjnych (na przykład choroba Alzheimera i Parkinsona) czy AIDS - oraz w takich, w których przebiegu wadliwe komórki nie podlegają właściwemu procesowi eleiminacji - co charakteryzuje choroby nowotworowe i autoimmunologiczne (wśród nich na przykład reumatoidalne zapalenie stawów). Prace tegorocznych laureatów Nagrody Nobla stworzyły podstawy do opracowania metod leczenia tych strasznych chorób.

Trójka noblistów podzieli między siebie milion dolarów. Ceremonia wręczenia nagród odbędzie 10 grudnia br. w Sztokholmie.

Małgorzata Yamazaki
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach