Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Fizyka > Nowinka z dn. 21-02-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Zbyt błyskotliwy umysł
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
21-02-2001





Zbyt błyskotliwy umysł
Sto lat temu w Dublinie zmarł George Francis FitzGerald, fizyk, który przeszedł do historii dzięki zaproponowaniu, niezależnie od Hendrika Lorentza, wyjaśnienia wyników eksperymentu Michelsona-Morleya.

George Francis FitzGerald (1851-1901)
George Francis FitzGerald (1851-1901)
George Francis FitzGerald urodził się 3 sierpnia 1851 r. w pobliżu Dublina. Jego ojciec William był pastorem Irlandzkiego Kościoła Protestanckiego, a później został biskupem Corku (Corcaigh) i Killaloe; matką - Anne Frances Stoney. George pobierał nauki w domu, jego nauczycielką była Miss M. A. Bolle, siostra słynnego matematyka i logika George'a Boole'a (1815-1864).

W wieku 16 lat George wstąpił do dublińskiego Trinity College, podejmując studia z matematyki i nauk doświadczalnych. W 1871 r. ukończył studia z pierwszą lokatą na obu kierunkach. Przez następne 6 lat zabiegał o pozycję fellowa w Trinity College; starania te zakończyły się sukcesem za drugim razem, w 1877 r. FitzGerald został tutorem na Wydziale Fizyki Doświadczalnej college'u.

W ciągu tych 6 lat FitzGerald podjął badania naukowe, publikując w 1876 r. swe pierwsze prace O równaniach równowagi powierzchni sprężystej oraz O obrocie płaszczyzny polaryzacji światła w wyniku odbicia od bieguna magnesu. Interesował się już wówczas teorią Maxwella, która ujrzała światło dzienne w 1873 r. w jego Traktacie o elektryczności i magnetyzmie. FitzGerald należał do tych uczonych, obok Oliviera Heaviside'a (1850-1925), Heinricha Hertza (1857-1894) i Lorentza, którzy od razu docenili znaczenie pracy Jamesa Clerka Maxwella (1831-1879).

FitzGeralda bardzo ceniono jako nauczyciela akademickiego; angażował się w prace związane z reformą edukacji, będąc rzecznikiem umieszczania w programach szkolnych jak najbardziej rozbudowanych modułów poświęconych naukom eksperymentalnym. Interesował się również metafizyką; szczególnie pociągały go idee George'a Berkeleya (1685-1753). W 1881 r. objął Katedrę Filozofii Naturalnej i Doświadczalnej w Dublinie. Dwa lata później poślubił Harriette Mary Jellett, córkę wielebnego J. H. Jelletta, rektora Trinity College i swego przyjaciela. Choć małżeństwo George'a i Harriette trwało tylko 8 lat, urodziło się im w tym czasie ośmioro dzieci: pięć córek i trzej synowie. Również w 1883 r. FitzGerald został członkiem Royal Society, a w 1899 r. otrzymał Złoty Medal Towarzystwa.

FitzGerald nie zapisał się w dziejach fizyki jako twórca jakiejś fundamentalnej teorii czy odkrywca podstawowego prawa. Heaviside tak opisywał FitzGeralda:

Miał bez wątpienia najbłyskotliwszy i najbardziej oryginalny umysł. Nie sposób było tego nie zauważyć; niemniej uważam, że przeszkodziło mu to w staniu się sławnym uczonym. Dostrzegał zbyt wiele możliwości. Jego umysł był zbyt płodny, zbyt pełen pomysłów. Sądzę, że sprawy potoczyłyby się lepiej, gdyby był nieco głupszy - to znaczy nie aż tak błyskotliwy i wszechstronny, za to bardziej pracowity.

W fizyce na trwałe FitzGerald zapisał się podając wyjaśnienie wyników doświadczenia Michelsona-Morleya, przeprowadzonego w 1887 r. i będącego próbą wyznaczenia prędkości Ziemi względem hipotetycznego eteru. Ponoć FitzGerald wpadł na pomysł w 1889 r. podczas pobytu w Liverpoolu, w trakcie dyskusji prowadzonej na ten temat. Niezależnie od niego takie samo wytłumaczenie podał Lorentz. Dziś mówimy o skróceniu (kontrakcji) Lorentza-FitzGeralda:

Obiekt długości do, pozostający w spoczynku w jednym układzie odniesienia, będzie postrzegany przez obserwatora w innym układzie odniesienia, poruszającym się względem pierwszego z prędkością v, jako obiekt długości d = do(1-v2/c2)1/2, gdzie c jest prędkością światła.

Fitzgerald zmarł w Dublinie w wieku 49 lat 21 lutego 1901 r.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach