Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Fizyka > Nowinka z dn. 06-06-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Tybetańskie łowy na promienie kosmiczne
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
06-06-2001





Tybetańskie łowy na promienie kosmiczne
W czerwcu 2001 r. uruchomiony zostanie największy z ziemskich detektorów promieni kosmicznych - ARGO-YBJ - usytuowany w tybetańskiej dolinie 90 kilometrów na północ od chińskiej Lhasy. Jego nazwa nawiązuje do wielookiego Argosa, bohatera greckiej mitologii, ale tłumaczy się również jako akronim od Astrophysical Radiation with Ground-based Observatory (Promieniowanie Astrofizyczne i Obserwatorium Naziemne) w Yangbajing. Detektor powstał we współpracy Chin oraz 14 włoskich instytucji badawczych, przy czym strona włoska pokryła około 2/3 kosztów sięgających 13 milionów dolarów.

ARGO-YBJ
ARGO-YBJ znajduje się w tybetańskiej dolinie 4300 m n.p.m. Rys. Wydział Fizyki Uniwersytetu Neapolitańskiego.

Promienie (promieniowanie) kosmiczne zostały odkryte na progu ery badań promieniowania różnego rodzaju - w pierwszych latach XX w. Zajmowano się wtedy m.in. określaniem zmian poziomu promieniowania w zależności od wysokości nad powierzchnią Ziemi. W tym celu wynoszono do góry za pomocą balonów elektroskopy - urządzenia wykrywające ładunek elektryczny, a zatem mierzące stopień jonizacji powietrza. Podczas jednego z takich lotów na przełomie 1911/1912 r. austriacki fizyk Victor Hess (1883-1964) odkrył, że na wysokości ponad 5 kilometrów natężenie promieniowania jonizującego wzrasta kilkanaście razy. Skłoniło go to do stwierdzenia, że musi istnieć "pozaziemskie źródło tego promieniowania". Za swe odkrycie Hess otrzymał w 1936 r. Nagrodę Nobla z fizyki, wraz z Carlem Andersonem (1905-1991), który - również badając promienie kosmiczne - odkrył we wrześniu 1932 r. pozyton, czyli dodatnio naładowany elektron. Promienie kosmiczne jeszcze nie raz okazały swą przydatność w fizyce, pozwalając w czasach przedakceleratowych na odkrycie wielu krótkożyjących cząstek elementarnych.

Czym są promienie kosmiczne? To cząstki - protony, elektrony, pozytony, neutrina, kwanty gamma, a także jądra cięższych pierwiastków - docierające do Ziemi z kosmosu (ich źródło nie zostało jednoznacznie określone, choć po części ich obecność przypisuje się wybuchom supernowych, a pewien niewielki fragment - Słońcu). Niosą one olbrzymią energię - od 108 do 1020 elektronowoltów, czyli od 10 miliardów do 100 trylionów eV. Gdy to pierwotne promieniowanie kosmiczne zderza się z cząsteczkami ziemskiej atmosfery, produkowane są strumienie (ulewy, kaskady) wtórnych promieni kosmicznych - cząstek elementarnych i kwantów gamma. To one osiągają powierzchnię naszej planety.

Tradycyjne metody wykrywania promieni kosmicznych polegały do niedawna na stosowaniu specjalnych układów teleskopów, czułych na pojawiające się wysoko w atmosferze rozbłyski niebieskiego światła - ślady przybycia energetycznych gości z kosmosu. Stosunek kosztów do wyników jest tu jednak nie najlepszy, gdyż sposób ten pozwala rejestrować wyłącznie promienie kosmiczne o największych, rzędu tryliona elektronowoltów, energiach. ARGO-YBJ będzie działać na innej zasadzie. Urządzenie zostało wyposażone w specjalne detektory, które będą wykrywały kaskady cząstek wtórnego promieniowania kosmicznego. Detektory zajmują powierzchnię 6500 metrów kwadratowych. Wielkość i czułość tych urządzeń pozwoli rejestrować promienie kosmiczne o energii "zaledwie" 100 miliardów eV.

Jarosław Włodarczyk
Informacje o prowadzonych eksperymentach z rejestracją promieni kosmicznych można znaleźć pod adresem: http://www-hfm.mpi-hd.mpg.de/ CosmicRay/CosmicRaySites.html

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach