Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Kultura antyczna > Nowinka z dn. 01-08-2000  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Palimpsest
autor:
Paweł Masłowski
z dnia:
01-08-2000




Palimpsest

Zaginony w latach trzydziestych XX w. rękopis z dziełami Archimedesa od kilkunastu miesięcy jest znowu w rękach specjalistów. Pergaminowy kodeks, którego historia może być materiałem powieści sensacyjnej, sporządzony został w X stuleciu w Konstantynopolu. Cudem udało mu się uniknąć zniszczenia w trakcie IV Krucjaty - to nie Turcy bowiem, jak się powszechnie sądzi, lecz właśnie krzyżowcy, którzy zniszczyli Konstantynopol w 1204 r., winni są największych spustoszeń w dziejach bizantyńskich bibliotek. Wkrótce jednak kodeks padł ofiarą kryzysu gospodarczego i kulturalnego, który dotknął Bizancjum pod panowaniem Łacinników. W XIII w. jakiś pobożny, ale niezbyt światły skryba uznał, że niezrozumiałe matematyczne formuły nie są warte pergaminu, na którym zostały spisane. Pierwotny tekst został zmyty (na szczęście niezbyt starannie), a pergaminowe karty pocięte, na nowo oprawione i zapisane. W ten sposób rękopis z dziełami największego matematyka starożytności zamienił się w modlitewnik. Praktyka taka wobec wysokich cen pergaminu była w średniowieczu bardzo rozpowszechniona, a palimpsesty - bo tak nazywa się tego typu "dwuwarstwowe" rękopisy - przechowały czasem dzieła niezwykłej wagi, jak np. De re publica Cycerona.

Palimpsest z tekstem traktatu Archimedesa

Palimpsest z tekstem traktatu Archimedesa (słabiej widoczny, poziomy tekst) i modlitewnika (wiersze pionowe). Zdjęcie wykonane w 1906 r. na zlecenie J. L. Heiberga.

W latach trzydziestych rękopis zaginął, jak się wydawało, bezpowrotnie. Prawdziwa sensacja wybuchła więc, gdy w 1998 r. pojawił się w katalogu domu aukcyjnego Christie's w Nowym Jorku, wystawiony na sprzedaż przez anonimowego francuskiego kolekcjonera. Gdy po trwającej zaledwie pięć minut aukcji kodeks został sprzedany za 2 miliony dolarów anonimowemu kolekcjonerowi z Wielkiej Brytanii, w środowiskach naukowych zapanował niepokój co do jego dalszych losów. Okazało się jednak, że nowy właściciel docenia znaczenie rękopisu, który poddawany jest obecnie konserwacji w Walters Arts Gallery w Baltimore (USA). Jednocześnie grupa fizyków z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa i Rochester Institute of Technology opracowuje metody pozwalające odcyfrować pierwotny tekst palimpsestu. Czy dzisiejsza technika jest skuteczniejsza niż szkło powiększające, którym przed blisko wiekiem posługiwał się Heiberg, przekonamy się za kilka lat, gdy ukaże się nowe krytyczne wydanie dzieł Archimedesa.

Paweł Masłowski

Walters Arts Gallery - strona poświęcona palimpsestowi Archimedesa:
http://www.thewalters. org/ archimedes/ frame.html

[  góra strony  ]

 

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach