Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Literatura > Nowinka z dn. 22-01-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Francis Bacon
autor:
Marek Gumkowski
z dnia:
22-01-2001





Francis Bacon
440 lat temu, 22 stycznia 1561 r. , urodził się w Londynie Francis Bacon, myśliciel angielski, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli filozofii epoki odrodzenia. Jego ojciec piastował przez wiele lat wysoki urząd lorda strażnika pieczęci; matka miała - jak na kobietę w owych czasach - znakomite wykształcenie. Sam Bacon studiował filozofię scholastyczną w Trinity College w Cambridge (prawdopodobnie wtedy właśnie nabrał niechęci do średniowiecznej scholastyki), następnie zaś poświęcił się studiom prawniczym, które miały mu otworzyć drogę do kariery urzędnika państwowego.

Francis Bacon (1561-1616)
Francis Bacon (1561-1616)
Taką karierę niewątpliwie zrobił, a zabiegając o wysokie urzędy i łaskę monarszą, dopuszczał się niekiedy czynów moralnie dwuznacznych lub wręcz haniebnych. Pozwolił, by królowa Elżbieta I posłużyła się jego prawniczym autorytetem przy uzasadnieniu wyroku śmierci wydanego na hrabiego Essexa, dawnego dobroczyńcę i przyjaciela Bacona. Dzięki pochlebstwom i uniżoności - choć także dzięki swej wiedzy i inteligencji - zapewnił sobie względy następcy Elżbiety, króla Jakuba I Stuarta. Za jego panowania Bacon zajmował coraz wyższe urzędy, by ostatecznie dojść do stanowiska kanclerza. Jednakże wkrótce po tym, jak otrzymał tę godność, zarzucono mu przyjmowanie korzyści materialnych od procesujących się stron w zamian za przychylne dla nich wyroki. Choć nie dowiedziono mu stronniczości, potwierdzono fakt brania łapówek i w rezultacie skazano na grzywnę i więzienie. Wprawdzie Bacon przesiedział w nim zaledwie dwa dni, a grzywna nigdy nie została ściągnięta, wprawdzie odzyskał łaskę królewską i pozostał członkiem Izby Lordów - ale od tego czasu nie piastował już żadnych państwowych urzędów i ostatnie lata życia spędził z dala od monarszego dworu. Zmarł 9 kwietnia 1626 r. w wyniku przeziębienia (i będącego jego konsekwencją zapalania płuc), którego miał się ponoć nabawić, przeprowadzając - przy użyciu śniegu - eksperymenty z przechowywaniem mięsa w niskiej temperaturze.

Bacon, jako nieodrodny przedstawiciel epoki odrodzenia, wzywał do rozwijania wiedzy i dociekania prawdy - ale nie wyłącznie dla niej samej, lecz dla korzyści człowieka, który poznając, przekształcając i organizując na swoją modłę świat przyrody, ujawnia swą naturę i potwierdza własne człowieczeństwo. Rozwój wiedzy dla praktycznych celów nie oznaczał skupienia się tylko na badaniach przynoszących doraźne pożytki. Aforyzm zamieszczony w najsłynniejszym dziele Bacona Novum Organum (1620) głosił: natura non nisi parendo vincitur - "nie można przyrody zwyciężyć inaczej niż przez to, że się jej słucha". Podstawą rozwoju wynalazczości i techniki, które miały zapewnić ludzkości potęgę i umożliwić człowiekowi powrót do ziemskiego raju, miało stać się, według Bacona, krytyczne zbadanie tego, co do jego czasów za naukę uchodziło, a następnie odrzucenie fałszujących prawdziwy obraz świata złudzeń i rozwijanie wiedzy w zgodzie z opracowaną przez niego metodologią. Jej podstawą była indukcja, jednakże nie stosowana wcześniej tradycyjna indukcja przez wyliczanie szczegółowych przypadków, z czego wyciągano ogólny wniosek (indukcja enumeracyjna), lecz metoda eliminowania kolejnych hipotez, tak by pozostała tylko jedna, w taki sposób uzasadniona (indukcja eliminacyjna).

Postulowana przez Bacona Wielka Odnowa miała również polegać na stworzeniu odpowiednich warunków do prowadzenia badań i wdrażania odkryć naukowych. W pisanej u schyłku życia, niedokończonej utopijnej opowieści Nowa Atlantyda (wyd. 1627) autor nie roztaczał wprawdzie wizji jakichś reform socjalnych (Bacon był w polityce i poglądach społecznych tradycjonalistą i zwolennikiem status quo), lecz za to zarysował niezwykły projekt utrzymywanej przez państwo - na zasadzie stałej, przynoszącej wzajemne korzyści współpracy, a nie kapryśnego mecenatu monarszego - instytucji naukowej, nazwanej tam Domem Salomona, będącej prawzorem akademii nauk i instytutów badawczych, które zaczęły powstawać w Europie przeszło dwa wieki później.

Francis Bacon swoje najważniejsze dzieła, takie jak Novum Organum czy też rozprawa De Dignitate et Augumentis Scientiarum (1623, O dostojeństwie i postępach nauk), publikował w języku łacińskim, gdyż tylko w ten sposób mógł dotrzeć do wykształconych czytelników w całej Europie. Dopiero jednak teksty pisane po angielsku, zwłaszcza znakomite Eseje, czyli porady społeczne i moralne (pełne wyd. 1625), ujawniają całą żywość jego myśli i stylistyczne mistrzostwo. W pewnym momencie skłoniło to nawet niektórych badaczy do wysunięcia hipotezy, że Bacon był autorem utworów znanych nam jako dzieła Williama Szekspira. Fakt, że poważni historycy literatury dawno już odrzucili owo przypuszczenie, nie zaszkodził sławie autora Nowej Atlantydy, którego własna twórczość w wystarczający sposób uzasadnia jego wysoką rangę w dziejach myśli europejskiej.

Marek Gumkowski
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach