Informacje
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Informacje > Nowinki 2000-2002 > Różne > Nowinka z dn. 08-01-2001  
 Jesteś tutaj
nowinka:
Nobel za deuter
autor:
Jarosław Włodarczyk
z dnia:
08-01-2001





Nobel za deuter
6 stycznia 2001 r. mija 20 lat od śmierci Harolda Ureya, który wykazał, że najlżejszy pierwiastek - wodór - również ma swój izotop. Za swe odkrycie otrzymał Nagrodę Nobla. Był to jeden z najszybszych Nobli w historii, a dostał go uczony, który swobodnie poruszał się między takimi dziedzinami, jak chemia, fizyka czy kosmogonia.

Harold Urey (1893-1981).
Harold Urey (1893-1981).
Harold Clayton Urey urodził się 29 kwietnia 1893 r. w Walkerton w Indianie (USA) jako syn wielebnego Samuela Ureya i Cory Reinhoehl. W 1911 r. ukończył pierwszy etap swej edukacji i przez 3 lata pracował jako nauczyciel w wiejskiej szkole. W 1914 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Montany, gdzie w 1917 r. otrzymał stopień bakałarza z... zoologii. Przez kolejne 2 lata prowadził badania chemiczne w przemyśle. W 1921 r. wstąpił na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, gdzie w 1923 r. obronił pracę doktorską z chemii. Następny rok spędził na stypendium w Kopenhadze u Nielsa Bohra, w jego Instytucie Fizyki Teoretycznej, zapoznając się z tajnikami obliczeń widm pierwiastków. Kolejne amerykańskie lata Ureya wiążą się z najważniejszymi uczelniami tego kraju. Z Danii powrócił do Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, w 1929 r. przeniósł się na Uniwersytet Columbia w Nowym Jorku, gdzie w 1934 r. - na zaledwie pół roku przed otrzymaniem Nagrody Nobla - uzyskał profesurę.

Pierwsze kroki zmierzające do stwierdzenia, czy najlżejszy w przyrodzie pierwiastek ma cięższy izotop Urey postawił w 1931 r. Smaczek całego zagadnienia polegał na tym, że taki izotop musiałby mieć masę atomową o 100% większą od podstawowej postaci wodoru. Sytuacja nie spotykana w przypadku żadnego innego pierwiastka. Wykorzystując swe umiejętności doświadczalne, jak również wiedzę teoretyczną wyniesioną z instytutu Bohra, która pozwalała obliczyć spodziewane widmo chemicznego dziwoląga, Urey stwierdził istnienie deuteru - izotopu wodoru, zwanego ciężkim wodorem, o liczbie atomowej 2 (jądro zawiera jeden proton i jeden neutron). O swym odkryciu powiadomił w styczniu 1932 r. Wiosną 1934 r. awansował na profesora Uniwersytetu Columbia, jesienią zaś tego samego roku został laureatem Nagrody Nobla z chemii. Nie uczestniczył jednak w ceremonii wręczenia nagrody - pozostał w domu, by sekundować narodzinom swej trzeciej córki (poza córkami miał ze swą żoną, Friedą Daum, syna).

Podczas drugiej wojny światowej Urey kierował na Uniwersytecie Columbia pracami badawczymi, mającymi oddzielić uran 235 od uranu 238 - w ramach Projektu Manhattan, zmierzającego do konstrukcji bomby atomowej.

W 1945 r. Urey przeniósł się do Uniwersytetu w Chicago, gdzie prowadził badania nad pochodzeniem pierwiastków. Interesował się ich obfitością w gwiazdach, jak również procesem formowania się planet . To wówczas napisał książkę The Planets: Their Origin and Development (Planety: ich powstanie i ewolucja), opublikowaną w 1952 r. Rok później Stanley Miller, doktorant w laboratorium Ureya, przeprowadził słynne doświadczenie, które pokazywało, że w pierwotnej atmosferze młodej Ziemi wyładowania elektryczne mogły prowadzić do powstawania cząsteczek organicznych - ewentualnych zaczątków życia. Eksperyment ten pojawia się czasami w literaturze przedmiotu pod nazwą doświadczenia Ureya-Millera.

Schemat aparatu, który został użyty w 1953 r. przez Stanleya Millera do wykazania, że z mieszaniny metanu, amoniaku i pary wodnej (hipotetycznego składu pierwotnej ziemskiej atmosfery), poddanej wyładowaniom elektrycznym, można otrzymać cząsteczki organiczne.
Schemat aparatu, który został użyty w 1953 r. przez Stanleya Millera do wykazania, że z mieszaniny metanu, amoniaku i pary wodnej (hipotetycznego składu pierwotnej ziemskiej atmosfery), poddanej wyładowaniom elektrycznym, można otrzymać cząsteczki organiczne.


Kontynuując swe zainteresowania budową i ewolucją planet, już jako profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego (od roku 1958), Urey uczestniczył w pracach, ustalających skład chemiczny skał księżycowych, które zostały dostarczone na Ziemię przez statki Apollo.

Laureat ponad 30 nagród naukowych i niewielu mniej doktoratów honoris causa uczelni na całym świecie, zmarł 6 stycznia 1981 r.

Jarosław Włodarczyk
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach