Pięć lat temu zmarł jeden z najwybitniejszych myślicieli XX w. - Thomas S. Kuhn, autor Struktury rewolucji naukowych. Jak określił go Stefan Amsterdamski: Kuhn był "z wykształcenia fizykiem, z zamiłowania - filozofem, z uprawianego zawodu - historykiem nauki".
Thomas Samuel Kuhn (1922-1996) urodził się 18 lipca 1922 r. w Cincinnati (USA) w rodzinie inżyniera Samuela L. Kuhna. W 1946 r. Thomas uzyskał magisterium, a w 1949 r. - doktorat z fizyki na Uniwersytecie Harvarda. Na uczelni tej rozpoczął pracę jako asystent w katedrze edukacji i historii nauki. W 1956 r. przeniósł się na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, gdzie w 1961 r. otrzymał tytuł profesora historii nauki. W latach 1964-1979 zajmował katedrę filozofii i historii nauki im. M. Taylora Pyne'a na Uniwersytecie w Princeton, by od r. 1979 związać się do końca życia z Massachusetts Institute of Technology (MIT).
Jego najsłynniejsza praca, The Structure of Scientific Revolutions (Struktura rewolucji naukowych), ukazała się w wydaniu książkowym w 1962 r., choć miała swą premierę w wersji skondensowanej nieco wcześniej, jako monografia opublikowana w International Encyclopedia of Unified Science. Struktura kwestionowała "racjonalność" i "liniowość" rozwoju nauki, wprowadzając pojęcie paradygmatu - świata koncepcji naukowych, który w sposób gwałtowny jest zastępowany przez inny paradygmat. Kuhn pisał:
"[...] w pewnym sensie, którego nie jestem w stanie już jaśniej wytłumaczyć, ci, którzy [...] wysuwają [rywalizujące paradygmaty], uprawiają swój zawód w różnych światach. W jednym z nich mamy do czynienia z utrudnionym spadaniem, w drugim - z wahadłami permanentnie odtwarzającymi swój ruch. W jednym roztwory są związkami chemicznymi, w drugim - mieszaninami fizycznymi. Jeden jest zanurzony w płaskiej przestrzeni, drugi - w zakrzywionej. Uczeni pracujący w różnych światach, spoglądając z tego samego punktu w tym samym kierunku, dostrzegają coś innego. (Cyt. wg polskiego wydania z 1968 r. w przekładzie H. Ostromęckiej).
Pomysły, które ostatecznie przekształciły się w tezy Struktury, zaczęły rodzić się w umyśle Kuhna od 1947 r., kiedy powierzono mu zajęcia z nauk przyrodniczych dla humanistów, z założeniem, że najważniejsze teorie naukowe będą omawiane w ujęciu historycznym. To wówczas Kuhn po raz pierwszy zaczął porównywać teksty źródłowe z fizyki z różnych epok i zdał sobie sprawę z tego, że fizyka Arystotelesa nie była gorsza od fizyki Newtona, lecz - inna.
W Polsce ukazały się trzy książki Kuhna: Przewrót kopernikański. Astronomia planetarna w dziejach myśli (wyd. amerykańskie 1957, wyd. pol. 1966), wspomniana już Struktura rewolucji naukowych oraz wybór jego esejów Dwa bieguny. Tradycja i nowatorstwo w badaniach naukowych (wyd. pol. 1985).
|
