Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



"Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" nr 2/1998 s. 81-91
Bożena Urbanek
(Warszawa)
PRZEMIANY W TEORII I PRAKTYCE OPIEKI PSYCHIATRYCZNEJ NA ZIEMIACH POLSKICH W XIX WIEKU
[1]  [2]  [3]  [4]  English summary
Organizacja opieki psychiatrycznej w Polsce wiąże się z działalnością zakonu bonifratrów, sprowadzonych z Włoch w 1609 r.1, mimo że opieka szpitalna istniała w naszym kraju od czasu średniowiecza. Jednakże specjalistyczny charakter opieki, a zwłaszcza koncepcje teoretyczne i praktyczne - podobnie jak w innych państwach Europy - kształtowały się przez cały XIX wiek. Przy czym w Polsce czas ten był szczególnie niesprzyjający dla tworzenia niezależnej, oryginalnej twórczości naukowej, w tym i medycznej; kraj rządzony był przez administrację trzech zaborców: Austrię, Niemcy i Rosję, a charakter uprawianej przez nich polityki - jak wiadomo - nie gwarantował wszechstronnego i równomiernego w czasie rozwoju polskich centrów naukowych istniejących w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Wilnie. Ośrodki te działały w oderwaniu od siebie, w atmosferze terroru i wszechwładnej cenzury - zwłaszcza w zaborze rosyjskim, często w głębokim niedostatku. Trudności finansowe w sposób szczególny musiało odczuwać lecznictwo, również i psychiatryczne. Zatem kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej na ziemiach polskich w XIX w. śledzić można, jak sądzę, przede wszystkim na podstawie twórczości naukowej i publicystyki, analizując formowanie i przekształcanie się świadomości lekarzy oraz społeczeństwa w tym zakresie, w mniejszym zaś stopniu przez ocenę konkretnych dokonań i zmian w samym już lecznictwie.2 Aczkolwiek nie można pomijać tutaj źródeł, w tym archiwaliów obrazujących istniejącą ówczesną sytuację.

Pierwsze racjonalne poglądy dotyczące schorzeń psychiatrycznych, wprawdzie jeszcze zdeterminowane teorią o czarnej żółci, głoszone były na ziemiach polskich od końca XVIII stulecia. Zgodnie z oświeceniowym poglądem na człowieka usiłowano schorzenia psychiatryczne traktować jako "cierpienie mózgu". Taką etiologię schorzeń psychicznych przyjmował bonifratra, lekarz szpitala Jana Bożego w Warszawie, Ludwik Perzyna, który starał się budować opiekę nad chorym w duchu chrześcijańskiego miłosierdzia, mimo iż w drastycznych przypadkach polecał jeszcze stosowanie rózgi i batogu. Lecz jednocześnie uparcie zwalczał zabobony, posądzenia chorych o czary, działanie przez nich sił tajemnych.

W polskiej publicystyce naukowej pierwszych informacji o kierunku leczenia psychicznego można doszukać się w piśmiennictwie drugiego dziesięciolecia XIX wieku, m.in. w twórczości klinicysty warszawskiego, prof. Augusta Ferdynanda Wolffa, a także u profesora Uniwersytetu Wileńskiego, Józefa Franka. Na przykład A. F. Wolff zalecał stosować leczenie odpowiednie do "nadwyrężonej zdolności duszy" (ducha) według wymagań psychologii. Przy czym poznanie tajników psychologii uważał za niezwykle istotne w praktyce lekarskiej.3 Przy tej okazji warto wspomnieć, iż lekarze ci znajdowali się zapewne pod wpływem rodzącego się romantyzmu, który w medycynie i w tworzącej się psychiatrii zaowocował wnikliwszym spojrzeniem na sferę psychiki człowieka i jego uczuć. Dowartościowana została dotąd często wyszydzana nadwrażliwość psychiczna. Zaczęła się pojawiać moda na psychopatologię, obserwację anomalii psychicznych, np. obłędu. W procesie poznania i w terapii medycznej ważnymi stają się: intuicja, podświadomość, subiektywizm i indywidualizm. Cechy zaś o zabarwieniu altruistycznym, często zapomniane przez racjonalizm oświeceniowy, jak np. wspólnota odczuć z cierpiącym, ponownie stają się ważne w opiece nad chorym.4

Na tym gruncie w latach trzydziestych i czterdziestych pojawiają się pierwsze specjalistyczne i obszerne objętościowo prace dotyczące opieki nad chorym psychicznie, tj. Józefa Jakubowskiego O metodzie leczenia psychiczney (Kraków 1831)5 oraz Józefa Korzeniowskiego O porządku w domu zdrowia (Wilno, rękopis, około 1840 r.),6 które zdecydowanie lansują kierunek leczenia psychicznego tzw. moralnego.

[1]  [2]  [3]  [4]  English summary

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach