Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



[1]  [2]  [3]  [4]  English summary
3. Platońska astronomia i matematyka w nauce greckiej

Ocenę platońskiej kosmologii Sarton przeniósł na platońską astronomię, a nawet na platońską matematykę. Był przekonany, że Platon to przede wszystkim poeta i metafizyk, artysta (rzemieślnik), który doprowadził do niewiarygodnej perfekcji grecką prozę, ale nie naukowiec. Według Sartona Platon był raczej kosmologiem i prorokiem niż naukowcem. Istnieje też, jego zdaniem, głęboka różnica w sposobie myślenia Platona i ludzi nauki jego czasów. Platonowi, któremu odmówił statusu naukowca, przeciwstawił Hipokratesa, Tucydydesa, a nawet Herodota, którym przyznał ten status. Sarton był bowiem przekonany, że Platon to typ filozofa idealistycznego (apriorysty). Żywiony przez Sartona ideał nauki, pozytywistycznej proweniencji, każe mu widzieć platońską koncepcje nauki jako zasadniczo niezgodną z tym ideałem wiedzy i dlatego "nienaukową". Sarton jednoznacznie ocenił stanowisko Platona (i to nie tylko na gruncie kosmologii czy metafizyki, ale również na gruncie matematyki i astronomii) zdecydowanie negatywnie, właśnie z uwagi na to, iż było to stanowisko apriorystyczne. Wiedza aprioryczna nie może być naukowa, gdyż jest już gotowa, zanim zostanie odniesiona do świata zjawisk, z zasady nie może być też korygowalna przez świadectwo zmysłów. Wiedza naukowa, według ideału poznania, który Sarton akceptował38, jest tworzona za pomocą indukcji i dlatego typ poznania, za którym opowiadał się Platon, nie jest nauką, ale co najwyżej ("nienaukową") metafizyką, udrapowaną na naukę dzięki przyjęciu kilku matematycznych idei zapożyczonych od pitagorejczyków (w szczególności od Teodorosa z Cyreny i Archytasa z Tarentu). Zdaniem Sartona astronomia według Platona nie jest wiedzą, która mogłaby być wartościowa sama w sobie, gdyż wartość astronomii przejawia się głównie w tym, że jej wyniki można wykorzystać w celu umocnienia państwowej religii astralnej. Tym samym szczytem ludzkiego poznania dla Platona nie jest astronomia, ale rodzaj racjonalnej teologii.

Z pseudonaukową postawą Platona programowo skontrastowana jest naukowa postawa Eudoksosa39. Sarton twierdził, że astronomia w czasach Platona rozwijała się bardzo dobrze, ale nie było to zasługą Platona, ale właśnie Eudoksosa. Według Sartona naukowość astronomii determinuje przede wszystkim jej matematyczny i zarazem empiryczny charakter, jednakże to nie Platon, ale właśnie Eudoksos przekształcił osiągnięcia egipsko-babilońskiej astronomii w naukę matematyczno-empiryczną. Co prawda wśród prekursorów naukowej astronomii dostrzegał pitagorejczyków: Filolaosa, Hiketasa i Ekfantosa, ale za jedynego fundatora naukowej astronomii uważał Eudoksosa. W najbardziej charakterystycznym fragmencie Sarton napisał: "Relacje pomiędzy Platonem i Eudoksosem nie są jasne. Eudoksos był młodszy lub współczesny z Platonem, był przez jakiś czas jego uczniem, ale opuścił Platona. Stało się tak dlatego, że albo został przez swego mistrza odtrącony, albo dlatego, że sam zniechęcił się do filozofii Platona. Z pewnością istniała wymiana intelektualna pomiędzy Eudoksosem i Akademią, ale Eudoksos nigdzie nie został wymieniony przez Platona40. Podejrzewam, że oni wzajemnie się nie rozumieli, gdyż mówili różnymi językami"41.

Wprawdzie Sarton przyznał, że i Eudoksos inspirował się chaldejską astrologią (identyfikując m.in. dwunastu głównych bogów greckich z władcami poszczególnych znaków zodiaku), ale - według Sartona - jest to rzecz drugoplanowa, gdyż największe osiągnięcia naukowe Eudoksosa polegają na czym innym, a mianowicie na stworzeniu teorii sfer homocentrycznych. Teoria ta, pomimo tego, że wykorzystywała niektóre metody, a nawet wyniki obserwacji, pochodzące z prac astronomów egipsko-babilońskich, była jednak, zdaniem Sartona, oryginalnym tworem geniuszu greckiego, uosobionym przez Eudoksosa. Wielkość tej teorii, według Sartona, była zdumiewająca, gdyż stanowiła ona pierwszą próbę wyjaśnienia zjawisk astronomicznych za pomocą (ilościowych) pojęć geometrii sferycznej. Teoria ta, jego zdaniem, jest również egzemplifikacją greckiego racjonalizmu. Poza tym Eudoksos nie spekulował na temat realnego istnienia sfer, gdyż jego celem było stworzenie jedynie kinematycznej (opisowej) teorii, a nie dynamicznej (wyjaśniającej)42.

[1]  [2]  [3]  [4]  English summary

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach