Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



"Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" nr 3-4/1999, s. 89-108
Józef Piłatowicz
(Warszawa)
TECHNICY LWOWA I KRAKOWA WOBEC PERSPEKTYWY ODZYSKANIA PRZEZ POLSKĘ NIEPODLEGŁOŚCI
[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary
Powstanie stowarzyszeń technicznych we Lwowie i Krakowie

Początki stowarzyszeń technicznych w Europie sięgają drugiej dekady XIX wieku, kiedy to w 1818 r. założono w Anglii Stowarzyszenie Inżynierów Cywilnych, zalegalizowane dopiero w dziesięć lat później dekretem królewskim. Kilkanaście lat później, w 1840 r. powstało Stowarzyszenie Inżynierów Niemieckich1. W pewnym stopniu genezę polskich stowarzyszeń technicznych można wywodzić z powstałego 15 marca 1835 r. Towarzystwa Politechnicznego Polskiego w Paryżu. Jego zadaniem było ułatwienie znajdującym się we Francji emigrantom nauki w wyższych szkołach technicznych. Na czele Towarzystwa stanął generał Józef Bem i głównie dzięki jego staraniom zdołano umieścić w latach 1835-1836 w tych szkołach 81 Polaków. Towarzystwo Politechniczne Polskie istniało zaledwie do 21 stycznia 1837 r.2

Natomiast na ziemiach polskich pierwsze próby utworzenia stowarzyszenia technicznego miały miejsce we Lwowie. W końcu 1862 r. inicjatywę w tym względzie podjęli lwowscy inżynierowie: Wincenty Kühn - radca budownictwa krajowej dyrekcji skarbu, Aleksander Reisinger - wieloletni (1849-1871) dyrektor lwowskiej Akademii Technicznej oraz Adolf Gabriely i Gustaw Peschke - profesorowie tejże Akademii Technicznej. Na zebraniu, które odbyło się 16 grudnia 1862 r. postanowili oni powołać do życia Towarzystwo dla Pielęgnowania i Rozpowszechniania Wiadomości Technicznych, Przemysłowych i Przyrodniczych. Wprawdzie władze galicyjskie zezwoliły na odbywanie regularnych zebrań, to jednak władze wiedeńskie zatwierdziły statut dopiero 22 lutego 1866 r. i na jego podstawie w marcu tegoż roku wybrano pierwszy Wydział (nazwa zarządu - J.P.), w którego skład weszli: A. Reisinger - przewodniczący, Seweryn Płachetka (nauczyciel gimnazjalny) - sekretarz, W. Kühn - skarbnik i trzej członkowie Aloizy Handl - prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Feliks Strzelecki i Wawrzyniec Żmurko - profesorowie Akademii Technicznej. W początkowym okresie Towarzystwo miało charakter niemiecki, dlatego statut i pierwsze sprawozdanie wydano w języku niemieckim, przy czym to ostatnie z polską dedykacją dla ówczesnego namiestnika Agenora hr. Gołuchowskiego.

Największe wpływy zdobyło Towarzystwo w 1867 r., skupiając w swoich szeregach 114 członków, ale już w następnym roku rozpoczął się długotrwały kryzys. Liczba członków spadła do 72, w końcu 1870 r. zaś do 62 i w rezultacie w 1871 r. niemal całkowicie zamarła jego działalność. Jeszcze w 1874 r. zdołano zmobilizować środowisko i wydać pierwszy i jedyny zeszyt "Czasopisma Technicznego" pod redakcją Jana Nepomucena Frankego - profesora mechaniki w Akademii Technicznej. Towarzystwo formalnie rozwiązano w roku 1879. Wśród przyczyn niepowodzenia tej inicjatywy należy wymienić przede wszystkim: niesprzyjającą sytuację gospodarczą Galicji, która osiągnęła dno w 1873 r.; dążności emancypacyjne kształtującego się we Lwowie polskiego środowiska technicznego; zamiar założenia organizacji o charakterze wyłącznie inżynierskim, z zadaniem nie tylko obrony interesów tej grupy zawodowej, ale głównie popierania rozwoju nauk technicznych i rozwoju szkolnictwa technicznego4.

Pomysł założenia nowego, tym razem już wyłącznie polskiego, stowarzyszenia technicznego zaczęli forsować jesienią 1876 r. młodzi inżynierowie, przeważnie pracujący na kolejach oraz architekci, którym przewodził Karol Maszkowski - profesor Akademii Technicznej. Kierowana przez niego grupa opracowała w lutym 1877 r. statut Towarzystwa Ukończonych Techników, zatwierdzony przez władze 22 marca 1877 r. Stwierdzano w nim, że "celem Towarzystwa jest łączenie techników po ukończeniu studiów w instytutach technicznych w jedno wspólne ognisko dla wzbudzenia zamiłowania fachowego i obznajomienia się z postępem nauk technicznych oraz udzielanie wzajemnej pomocy materialnej i moralnej, pośrednio lub bezpośrednio"5.

W pierwszym walnym zebraniu 30 maja 1877 r. w sali fizyki Akademii Technicznej wzięło udział 40 inżynierów, a wybrany zarząd na posiedzeniu 4 czerwca 1877 r. wyłonił spośród swoich członków przewodniczącego - barona Romana Gostkowskiego. Skromna nazwa stowarzyszenia nie utrzymała się długo, gdyż w związku ze zmianą nazwy Akademii Technicznej na Szkołę Politechniczną, na wniosek Józefa Jaegermanna - profesora tej uczelni - przyjęto 22 czerwca 1878 r. nazwę Towarzystwo Politechniczne. Natomiast po opuszczeniu w 1913 r. jego szeregów przez inżynierów ukraińskich i założeniu przez nich Ruskiego Towarzystwa Politechnicznego zmieniono nazwę na Polskie Towarzystwo Politechniczne (PTP)6. Do I wojny światowej prezesami stowarzyszenia, oprócz Gostkowskiego, byli m.in. Jan Nepomucen Franke, Stanisław Szczepanowski i Tadeusz Fiedler. Systematycznie rosła liczba członków: o ile w 1877 r. wynosiła ona 231, w 1900 r. 618, to tuż przed I wojną światową w końcu 1913 r. 1019 członków7. Organem prasowym Towarzystwa było czasopismo "Dźwignia", ukazujące się od 1 sierpnia 1877 r., natomiast od lutego 1883 r. podjęto wspólnie z Krakowskim Towarzystwem Technicznym wydawanie "Czasopisma Technicznego", którego redaktorami byli wybitni profesorowie Szkoły Politechnicznej, m.in.: Karol Skibiński, Maksymilian Thullie, Placyd Dziwiński, Stanisław Anczyc, Maksymilian Matakiewicz8.

Z inicjatywą utworzenia Krakowskiego Towarzystwa Technicznego (KTT)9 wystąpił w 1876 r. inżynier budowlany Maciej Moraczewski. Na przełomie lat 1876/1877 sformułowano statut i uzyskano jego zatwierdzenie; 15 maja 1877 r. przewodniczącym stowarzyszenia wybrano dr Pawła Brzezińskiego - dyrektora Instytutu Techniczno-Przemysłowego, a jego zastępcą inż. Jana Matulę. Wśród założycieli KTT znalazło się wielu nauczycieli Instytutu Techniczno-Przemysłowego (od 1880 r. Państwowa Szkoła Przemysłowa), m.in.: Henryk Lindquist, Jacek Matusiński, Władysław Rozwadowski10. Propozycje zjednoczenia płynące ze Lwowa odrzucono, natomiast rozważano możliwość wydawania wspólnego czasopisma, ale wobec tego, że lwowiacy chcieli zatrzymać dla siebie wyłączność redagowania postanowiono założyć w 1880 r. własny miesięcznik "Czasopismo Techniczne", którego redakcję stanowili inżynierowie: J. Matula, Władysław Żatkiewicz, W. Rozwadowski, Jan Wdowiszewski i Karol Zaremba.

"Czasopismo Techniczne", drukowane w nakładzie zaledwie 200 egzemplarzy, napotkało olbrzymie trudności finansowe, dlatego w 1882 r. nawiązano rozmowy z Towarzystwem Politechnicznym we Lwowie, w wyniku których w latach 1883-1890 wydawano wspólny organ "Czasopismo Techniczne". W latach 1890-1899 ponownie podjęto próbę prowadzenia własnego organu - "Czasopisma Towarzystwa Technicznego Krakowskiego", zakończoną jednak niepowodzeniem. Po jego likwidacji technicy krakowscy rozpoczęli wydawanie "Architekta" (1900-1915) - miesięcznika poświęconego budownictwu i architekturze. W 1917 r. jeszcze raz podjęto próbę wydawania w Krakowie czasopisma ogólnotechnicznego - "Czasopisma Krakowskiego Towarzystwa Technicznego", które przetrwało do 1921 r. Krakowskie Towarzystwo Techniczne w 1880 r. liczyło 101, a tuż przed I wojną światową 475 członków11.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach