Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary
Sytuacja techników w okresie I wojny światowej

Wybuch wojny zakłócił współpracę stowarzyszeń technicznych, a ich działalność skupiła się przede wszystkim na organizowaniu odczytów o tematyce związanej z odbudową miast i wsi, a także potrzebami gospodarki w przyszłym niepodległym państwie polskim. Tak wyglądała sytuacja w Krakowie12, we Lwowie natomiast skomplikowała się wskutek czasowego zajęcia (3 IX 1914-22 VI 1915) miasta przez wojska rosyjskie. Zarządzeniem władz rosyjskich z 18 IX 1914 r. wprowadzono zakaz działalności wszelkiego rodzaju klubów, związków i towarzystw. Naruszenie zakazu groziło 3 miesięcznym więzieniem lub grzywną w wysokości do 3 tys. rubli13. Duża grupa mieszkańców Lwowa wyjechała do zachodnich prowincji austriackich. Wielu członków PTP wraz z jego ówczesnym prezesem prof. Edwinem Hauswaldem znalazła się w Wiedniu. Zawiązali oni 8 stycznia 1915 r. Komitet Techników Polskich pod przewodnictwem Hauswalda. W sierpniu 1915 r. Komitet skupił 156 osób, uczestniczących w licznych odczytach poświęconych sprawom odbudowy kraju i techniki wojennej. Komitet powołał Komisję Odbudowy Wsi i Miast, której pracami kierował prof. Jan Zubrzycki, wspomagany przez swoich zastępców Jana Krauzego i Mikołaja Czajkowskiego. Dorobek Komisji to przede wszystkim opracowanie szeregu problemów gospodarczych związanych z odbudową kraju i jej organizacją oraz przygotowanie memoriału do władz krajowych i centralnych w sprawie odbudowy miast, miasteczek i wsi14.

Gdy tylko wojska rosyjskie wycofały się w końcu czerwca 1915 r. ze Lwowa, PTP podjęło natychmiast działalność, kontynuując prace podjęte w Wiedniu. Skupiono się głównie na regularnym organizowaniu odczytów, które stanowiły punkt wyjścia dla opracowania, już przez szersze grono inżynierów, memoriałów dotyczących różnorakich zagadnień technicznych i gospodarczych, kierowanych do władz krajowych oraz projektów organizacji administracji technicznej, przemysłowej i szkolnictwa technicznego15.

Lwowskie środowisko techniczne, przy czynnym poparciu techników krakowskich, wystąpiło w 1877 r. z inicjatywą integracji działalności techników w skali trójzaborowej poprzez zwoływanie ogólnopolskich zjazdów techników. Pierwszy odbył się 8-10 IX 1882 r. w Krakowie, następne w latach 1886-1912 we Lwowie i Krakowie16. Dopiero w 1914 r. uzyskano zgodę władz rosyjskich na zwołanie w końcu 1915 r. VII zjazdu w Warszawie. Radykalna zmiana sytuacji politycznej w Królestwie Polskim, spowodowana wkroczeniem 5 sierpnia 1915 r. Niemców do Warszawy, uniemożliwiła zorganizowanie zjazdu. Dopiero w dwa lata później, 12-15 kwietnia 1917 r., zdołano odbyć Nadzwyczajny Zjazd Techników Polskich. Zamierzano nadać mu charakter ogólnopolski, a to poprzez masowy udział techników z Krakowa, Lwowa, Poznania i Wilna. Niestety "władze okupacyjne niemieckie uniemożliwiły wyjazdy naszych zastępców do Warszawy, zostawiając podania o pozwolenie przyjazdu zupełnie bez odpowiedzi. Wymianę myśli między Galicją a Królestwem w sprawie odbudowy zniszczonego kraju uznał rząd niemiecki jako szkodliwą dla tworzącej się pod jego opieką państwowości polskiej"17.

W rezultacie w zjeździe uczestniczyli jedynie nieliczni przedstawiciele środowisk technicznych z Galicji i zaboru pruskiego, którzy wystarali się o przepustki z innego, aniżeli zjazd, tytułu. Mimo formalnych trudności i wbrew zamierzeniom władz niemieckich, ogólnopolski charakter zjazdu zamanifestowano wyborem na jego prezesów honorowych m.in.: Stanisława Anczyca, Edwina Hauswalda i Maksymiliana Thullie ze Lwowa, Józefa Horoszkiewicza z Krakowa, Wacława Suchowiaka z Poznania, Tomasza Sławińskiego z Wilna, Piotra Drzewieckiego, Józefa Kossutha i Feliksa Kucharzewskiego z Warszawy18.

Przedstawiciele techników z ziem trzech byłych zaborów brali udział w II Galicyjskim Zjeździe Przemysłowców 28-30 IX 1917 r. w Krakowie. Wśród 452 uczestników było 140 techników, których przedstawiciele wygłosili niemal 40% referatów. Z byłego Królestwa Polskiego przybyło 60 osób, "nie brakło i przedstawicieli innych ziem. Mieliśmy zawsze sercu miłych Ślązaków, mieliśmy przedstawicieli zaboru pruskiego, lecz tych było - oczywiście nie z ich własnej winy - tylko na okrasę. Ale to pierwsze masowe zetknięcie się przemysłowców Królestwa i Galicji mieć będzie niewątpliwie swe praktyczne znaczenie i skutki"19.

A zatem w środowiskach technicznych Lwowa i Krakowa w szybkim tempie narastała świadomość konieczności nawiązania ścisłej współpracy techników w skali trzech byłych zaborów, w celu podjęcia prac koncepcyjnych nad kierunkami rozwoju techniki i przemysłu w przyszłym niepodległym państwie polskim.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach