Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary
Niepodległość i granice

Technicy byli przekonani, że I wojna światowa przyniesie Europie zasadniczy przewrót polityczny i gospodarczy, a tym samym stworzy warunki do odzyskania przez Polskę niepodległości. W tej szczególnej sytuacji i rysujących się pomyślnych perspektywach dla sprawy polskiej technicy nie chcieli ograniczyć swojej działalności jedynie do roli obserwatorów - "Dzisiaj już ważą się sprawy o zasadniczym znaczeniu dla politycznej i gospodarczej przyszłości Polski. Nie możemy biernie przypatrywać się biegowi wypadków i pozwalać, aby ta przyszłość rozstrzygała się bez udziału naszej myśli, naszej energii i naszej pracy. Technik i przemysłowiec muszą okazać, że czuwają, że chcą i potrafią stanąć dzielnie do wszelkiej pracy"20.

Technicy unikający w działalności stowarzyszeniowej spraw politycznych nie mogli ich pominąć w okresie I wojny światowej, zwłaszcza w jej drugiej fazie kiedy to nadzieje na odzyskanie niepodległości zaczęły przybierać realne kształty. Wielu członków PTP zgłosiło się ochotniczo do Legionów Józefa Piłsudskiego. Uroczyście obchodzono 125 rocznicę Konstytucji 3 Maja21. Duże nadzieje w lwowskim środowisku technicznym wywołał akt z 5 listopada 1916 r., podpisany w imieniu i z polecenia obu cesarzy przez generalnych gubernatorów: austriackiego - gen. Karla von Kuka i niemieckiego - gen. Hansa von Beselera. Manifest proklamował utworzenie niepodległego państwa polskiego ze zdobytych na Rosji ziem. Fakt ten PTP powitało z optymizmem, ale jednocześnie akcentowano, że jest to dopiero początek walki o niepodległe państwo polskie i jego granice. Akt ten interpretowano jako rezultat przeszło wiekowej walki wielu pokoleń Polaków, począwszy od Racławic na Legionach skończywszy. Wkład żołnierzy tych ostatnich uhonorował Tadeusz Obmiński, rektor Szkoły Politechnicznej we Lwowie, pierwszeństwem w korzystaniu z funduszu stypendialnego w wysokości 10 tys. koron, utworzonego z okazji aktu z 5 listopada 1916 r.22

Odzyskanie przez Polskę niepodległości traktowano nie tylko jako wyraz sprawiedliwości dziejowej, ale ujmowano je na szerszym ogólnoeuropejskim tle jako podstawowy warunek utrzymania pokoju na kontynencie europejskim, przy czym powracano do koncepcji państwa polskiego jako przedmurza chrześcijaństwa - "Pokój i bezpieczeństwo Europy wymagały nieubłaganie aby się to stało, aby na kresach Europy stanęła ta sama Straż, która przez wieki broniła chrześcijańskiej Europy, broniła cywilizacji i wolności"23.

Konsekwencją aktu z 5 listopada 1916 r. było powołanie 6 grudnia tegoż roku Tymczasowej Rady Stanu; 15 X 1917 r. cesarze Niemiec i Austrii powołali Radę Regencyjną. Utworzenie tej ostatniej władze PTP potraktowały jako kolejny krok na drodze ku pełnej niepodległości państwa polskiego. Wyrażano przekonanie, że nowa polska władza państwowa będzie - "wyrazem woli narodu i odtąd nie będą już obcy stanowić o nas bez naszego udziału" oraz "niczego nie uroni z naszych praw narodowych i położy silną podwalinę pod przyszłą wielkość i niezależność ojczyzny"24. 18 grudnia 1917 r. PTP wysłało do Rady Regencyjnej telegram gratulacyjny, zredagowany, na żądanie władz austriackich, w języku niemieckim25.

Powyższe nadzieje szybko zweryfikowała ówczesna rzeczywistość polityczna, co znalazło szczególnie dobitny wyraz w brzeskim traktacie pokojowym, zawartym 9 II 1918 r. z rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej, któremu w zamian za dostawy zboża państwa centralne odstąpiły gubernię chełmską. Oderwanie Chełmszczyzny od Królestwa rozbudziło powszechne oburzenie w społeczeństwie polskim, roznieciło uczucia narodowe, tym bardziej że potraktowane zostało jako wstęp do dowolnego dzielenia ziem polskich, zależnie od interesów państw centralnych. W tym duchu wypowiadało się również PTP w uchwale z 18 II 1918 r. - "Traktat brzeski z dnia 9 lutego b.r. jest powtórzeniem praktyk państw rozbiorowych z końca XVIII wieku, jest bezprawiem, popełnionym na bezbronnej Polsce i zaprzeczeniem wszystkich zasad obłudnie głoszonych o samostanowieniu i wolności narodów". Jednocześnie ostro zaprotestowano przeciwko "pospolitemu, jaskrawemu bezprawiu i ciężkiej krzywdzie wyrządzonej państwu polskiemu, nie uznajemy układów, które głoszą jako uszczęśliwienie narodów - pospolity targ, depczący prawa i uczucia, i ślubujemy, że będziemy pracować i walczyć, ile sił starczy, aby unicestwić zamiary godzące w całość naszej ojczyzny"26.

Z zadowoleniem i satysfakcją przyjęto manifest Rady Regencyjnej z 7 X 1918 r., stanowiący chronologicznie pierwszy formalny akt władzy państwowej, a proklamujący odbudowę niepodległości państwa polskiego27.

Stowarzyszenia techniczne wypowiadały się również na temat granic przyszłego państwa polskiego. Wyraźnie zarysowały się na ten temat dwa punkty widzenia: pierwszy nawiązywał do zasad etnograficznych, drugi zaś do historycznych granic przedrozbiorowych. Etnograficzny punkt widzenia zaprezentował na forum Stowarzyszenia Techników w Warszawie inż. Franciszek Bąkowski28, natomiast PTP w swoich ogólnych enuncjacjach preferowało granice historyczne. Z okazji wydania aktu z 5 listopada 1916 r. w specjalnej odezwie pisano - "Złączymy Dniestr z Wisłą i Niemnem, dźwigniemy przemysł rodzimy, a od wyniosłych Tatr i Karpat, aż po lasy Polesia, od Bałtyku aż po stepy Ukrainy będziemy wiedli jedno życie zgodni i szczęśliwi, wpatrzeni w jeden wielki wspólny nasz cel zapewnienia ojczyźnie lepszej doli"29.

Z aplauzem przyjęto 14-punktowe orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona z 8 I 1918 r., a zwłaszcza punkt 13 mówiący o utworzeniu niepodległego państwa polskiego. Jednak przechodzono do porządku dziennego nad eksponowaną przez Wilsona zasadą etnograficzną30.

Wypowiedzi techników na temat granic były jedynie reakcją na ważne wydarzenia polityczne przybliżające moment odzyskania przez Polskę niepodległości. Z racji profesji interesowało ich przede wszystkim oblicze społeczno-gospodarcze przyszłego państwa i w tym względzie prezentowali w wielu wypadkach ujęcia oryginalne i nowatorskie na gruncie polskim.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  English summary

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach