Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



"Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" nr 38/1993 4 s. 131-135
Iwona Arabas,
Małgorzata Malewicz
(Warszawa)
O DZIEJACH STOSOWANIA OPIUM
(na podstawie Usus opii... Baltazara Ludwika Trallesa z 1757 r.)
[1]  [2] 
Autor traktatu Usus opii1 Baltazar Ludwik Tralles2 był śląskim lekarzem i uczonym, urodzonym 1 marca 1708 r. we Wrocławiu w rodzinie kupieckiej. Wykazywał wielkie zainteresowania humanistyczne - głównie literaturą antyczną, ale na wyraźne polecenie ojca, po ukończeniu gimnazjum św. Elżbiety, podjął studia medyczne. W latach 1727-1729 studiował w Lipsku, gdzie rozszerzył swoje zainteresowania w kierunku biologii i dalsze studia w Lejdzie oraz Halle uwieńczył doktoratem w 1731 r. na podstawie rozprawy De vitae animalis consideratione theoreticopractica. Po tych gruntownych studiach rozpoczął praktykę lekarską. Od 1734 r. był nadwornym lekarzem w Dreźnie, potem lekarzem konsultantem na dworze Marii Teresy, a od 1765 r., przez dwa lata, w Warszawie na dworze króla Stanisława Augusta. Nie poprzestał jednak nigdy na wykonywaniu zawodu lekarza. Zajmował się badaniami leków i w 1734 r. opublikował rozprawę farmaceutyczną na temat kamfory3, a w następnych latach wiele prac z zakresu praktyki medycznej. Będąc pod wpływem encyklopedystów francuskich, wydał kilka prac z pogranicza filozofii medycyny. Interesowała go również przeszłość terapii i tak powstała praca o historii leczenia cholery4. W 1767 r. w dowód wdzięczności za gościnę i pracę na polskim dworze zadedykował naszemu królowi książkę pt. Vera Patrem Patriae5 - zbiór zaleceń higienicznych dla Warszawy, ze wstępem wychwalającym zalety naszego króla. U schyłku życia Baltazar Ludwik Tralles powrócił do problematyki filozoficznej, która tak w młodości go pociągała. Cieszył się uznaną sławą nie tylko lekarza, ale filozofa i poety. Był autorem ponad 50 rozpraw. Zmarł we Wrocławiu 7 lutego 1797 r.

Traktat Usus opii... z 1757 r. poświęcony jest znanym wówczas możliwościom wykorzystania opium - jak sam autor pisał "stosowaniu opium pożytecznym i szkodliwym w leczeniu chorób". Dzieło to stało się podręcznikiem akademickim i to skłoniło autora do napisania rozszerzonej wersji pracy, która ukazała się w czterech częściach w latach 1774-1776. Monografia Trallesa na temat opium była - jak na owe czasy - niezwykle obszerna, liczyła bowiem 1346 stron.

Usus opii... nie jest cytowana w Bibliografii polskiej Karola Estreichera6. Egzemplarz dzieła został odnaleziony w Bibliotheque Municipale d'Etude et d'Information w Grenoble7. Kwerenda przeprowadzona w bibliotekach polskich wykazała, że jedynie w Bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego znajduje się egzemplarz (I tom) wydania Usus opii... z 1757 r.8

W przedmowie do opisywanego dzieła Baltazar L. Tralles pisze o przyczynach, które skłoniły go do opracowania traktatu:

"Pisanie książki o opium może wydawać się pracą niepotrzebną, gdyż na ten temat napisano już tyle dzieł, że autor, zajęty codzienną praktyką lekarską, spędził na ich lekturze wiele miesięcy, stwierdzając, że wiadomości w nich podane często różniły się między sobą. Postanowił zatem w swym traktacie oddzielić prawdę od fałszu, wybrać to, co najważniejsze, i uporządkować różnorodne, często sprzeczne, opinie na temat opium. Zauważył także, że wiele błędnych opinii i uprzedzeń na temat działania opium i jego stosowania w leczeniu wywodzi się z jednego źródła, mianowicie z przekazów zachowanych od czasów Starożytności, a koncentrujących się przede wszystkim na narkotycznym działaniu opium. Od czasów naśladowców Galena (tj. jego uczniów i zwolenników jego metod) aż do Arabów, a nawet w okresie znacznie późniejszym, gdy opium stało się przedmiotem zainteresowania chemików - niewiele wniesiono istotnych elementów do wiedzy o jego właściwościach. Dopiero w nowszych czasach, po przeprowadzeniu większej liczby obserwacji (w różnych ośrodkach) i po tym, jak dokonał się znaczny rozwój w dziedzinie fizyki, chemii i anatomii, można było bardziej rozszerzyć wiedzę na temat opium. Do rozwoju tej wiedzy wkład wnieśli: Widelius, Hoffmann, Berger, Tomson, Pitcarn, Boerhaav, Mead, Geoffroy, Hamberger"9

[1]  [2] 

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach