Wielcy
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Wielcy i więksi > Kwartalnik Historii Nauki i Techniki  



[1]  [2] 
Tralles zgadzał się z ówczesnymi poglądami, że medycyna nie jest niczym innym, jak porównaniem lekarstwa i choroby. Twierdził również, że trzeba porównywać skutki działania opium z fizyczno-mechaniczną naturą choroby i ze wskazaniami terapeutycznymi, po to, by przekonać się, czy skutki działania opium odpowiadają tym wskazaniom. Uzasadniając opracowanie następnego wydania, Tralles powołuje się na fakt, że jak się dowiedział - jego książkę zalecano studentom medycyny jako dzieło, "na którym mają się opierać, gdy znajdą się jako lekarze przy łożu chorego i będą musieli zastosować opium". Nowe wydanie książki ukazało się 16 lat po pierwszym. Autor zaznaczył we wstępie, że żadnego ze swoich twierdzeń nie musiał odwoływać. Dodał tylko trochę nowych ustaleń.

Ponieważ autorki mogły porównać jedynie pierwszy tom wydania pierwszego i drugiego, trudno na tej podstawie przesądzić o charakterze zmian całej pracy. Prawdopodobnie duże uzupełnienia i rozszerzenie, o których pisał Tralles, dotyczą dalszych tomów, gdyż pierwszy różni się zaledwie kilkoma dodatkowymi akapitami.

Usus opii... było prawdopodobnie pierwszym dziełem, w którym oprócz współczesnej autorowi wiedzy zawarta została bogato udokumentowana historia używania opium. Już w pierwszym rozdziale części I dzieła, zatytułowanym "Historia stosowania opium i jego losy w praktyce medycznej" autor wyjaśnia w sposób jednoznaczny, czym od Starożytności10 aż do końca XVIII w. było meconium. Warto tu przytoczyć opis Baltazara L. Trallesa dotyczący pozyskiwania opium i meconium:

"Opium to ów sok z maku, gęsty, dający się spalać, o konsystencji gumiastożywicznej, o ciemnej barwie, cierpki i gorzki w smaku, o intensywnym zapachu, uderzający do głowy, który do Europy przywozi się ze Smyrny, Aleksandrii i Aleppo, ugnieciony w bryłki wielkości pięści lub placki, zawinięte w liście makowe czy inne, i pod tą nazwą sprzedawane w aptekach"11.

Nie da się rozstrzygnąć bez wdawania się w długi dyskurs, pisze dalej Tralles, "czy to nasze opium, które otrzymujemy z regionów Turcji i z Indii, jest prawdziwą mleczną łzą maku (vera lachryma lactea Papaveris), która ścieka z naciętych makówek, a zebrana gęstnieje pod wpływem powietrza i od ciepła liście nabierają wówczas barwy brązowej i określana była przez dawnych autorów mianem opium; czy też nazwa ta jest zastrzeżona przez Turków i Persów do własnego użytku, a do nas przesyła się sok wyciśnięty z pociętych główek, liści i łodyg maku wygotowany w wodzie i poprzez odparowanie na wolnym ogniu zagęszczony do konsystencji ekstraktu - sok, który meconium nazywają"12.

Meconium według Trallesa jest środkiem słabiej działającym i gorszym od opium. W dalszej części pracy są cytowane opinie wielu autorów, które zwracają uwagę na różnorodność poglądów na ten temat. I tak np. "Alpinus twierdzi, że opium Egipcjan jest tym samym, co meconium Greków. L'Emery zapewnia, że opium w postaci łez makowych nigdzie znaleźć nie można i że w istocie nie ma żadnego innego opium, niż meconium, czyli ekstrakt (wywar) przygotowany z liści i główek makowych"13. Z tym autorem zgadzało się wielu współczesnych badaczy. Pozyskiwanie "łez makowych" z naciętych makówek opisują Gracias ab Orta, Bellonius, Tavernier, Kaempffer i Brixianus. Według Trallesa byli oni naocznymi świadkami procesu zbierania opium i zaświadczali, że nadal przygotowuje się opium właśnie w ten sposób. Inni autorzy, jak Wedelius, twierdzili, że nasze opium nie jest czystym meconium, lecz jego mieszaniną z opium. Tralles wspomniał również, że znane są i w Europie próby przygotowania namiastki opium poprzez macerowanie w gorącej wodzie, a następnie wygotowywanie makówek i łodyg makowych. Podwójna dawka tego preparatu według autora daje taki wynik, jak jedna dawka opium tureckiego.

W traktacie Tralles opisał również własne próby hodowli maku, zbierania opium oraz przygotowywania go sposobem wschodnim - nacinał makówki, zbierał sok, a gdy ten zgęstniał, robił z niego ziarnka, a następnie otrzymaną substancję stosował jako lek z dobrym powodzeniem. Jest to prawdopodobnie pierwszy opis informujący o hodowli maku w Europie w celu zbierania opium.

Do końca XVIII w. obie substancje funkcjonowały w lecznictwie i można sądzić, że osobom biegle władającym łaciną i greką, wykształconym farmaceutom i lekarzom odróżnienie tych dwóch substancji nie sprawiało trudności. Dla pracowników ówczesnych aptek też ten problem nie był obcy, gdyż potrafili oni odróżnić opium zafałszowane od czystego. Zdarzały się niestety często świadome zafałszowania14.

Współczesne polskie encyklopedie medyczne, opisują w tych samych słowach hasło "meconium" i "opium". Dzieje się tak, pomimo że greckie nazwy tych dwóch substancji pochodzenia roślinnego są różne: opium z greckiego to opion, a "meconium" - meconion. I tak na przykład Polski słownik medyczny z 1981 r. (Warszawa, s. 607, 809) odsyła do hasła "opium", a Leksykon farmacji z 1990 r. (Warszawa, s. 310, 335) utożsamia go z morfiną.. Dopiero po odkryciu morfiny i próbach uzyskania jej nie z opium, lecz właśnie z wyciągu wodnego z główek maku, pojawiło się prawdopodobnie utożsamianie meconium bądź z opium, bądź z morfiną.

Z dzieła Usus opii... zostały przytoczone najbardziej charakterystyczne fragmenty, dotyczące wiedzy o właściwościach opium od czasów starożytnych. Publikacja jest cennym źródłem również i dla studiów porównawczych - z wiedzą o stosowaniu opium opisywaną w specjalistycznej literaturze polskiej.

[1]  [2] 

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach